ارزیابی اثرات زیست محیطی آفت کش های مورد استفاده در مزارع گندم (Triticum aestivum L.) و جو (Hordeum vulgare L.) بخش فاضل آباد شهرستان علی آباد کتول

شاخص تاثیر محیطی (EIQ) برای تعیین کمیت خطرات آفت کش ها برای انسان و محیط زیست توسعه داده شده است. با اندازه گیری این شاخص می توان پرخطرترین آفت کش ها را از لحاظ زیست­محیطی شناسایی و با جایگزینی آن­ها با آفت کش های دیگر، سلامت زیستی جامعه را تامین نمود. در این مطالعه، اثرات زیست­محیطی مصرف آفت کش ها در مزارع گندم و جو در بخش فاضل­آباد شهرستان علی­آبادکتول در سال زراعی ۱۴۰۰-۱۴۰۱ مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور، ۲۲ مزرعه گندم و ۱۲ مزرعه جو به صورت تصادفی انتخاب شدند و اطلاعات مربوط به کاربرد آفت کش ها، مساحت مزارع، تناوب­ زراعی و عملکرد محصول در قالب پرسش نامه از کشاورزان جمع­آوری شد. نتایج نشان داد که بیش­ترین میزان آسیب به کارگر مزرعه در گروه علف­کش­ها متعلق به برومایسید، در گروه حشره­کش­ها مربوط به دورسبان و در گروه قارچ­کش­ها به آلتوکمبی تعلق گرفت و به طور کلی، در مصرف دو علف­کش برومایسید، فولیکور و راکسیل بیش­ترین آسیب متوجه کارگران مزرعه خواهد بود. همچنین در میان آفت کش های مصرفی در مزارع مورد بررسی، قارچ­کش­های راکسیل، فولیکور و آلتوکمبی در مقایسه با گروه آفت کشی علف­کش و حشره­کش، آسیب بیش­تری بر جزء مصرف­کنندگان و خطر آب شویی در محیط زیست نشان دادند. بررسی آفت کش های مصرفی و آسیب بر اجزای بوم­شناختی، دو حشره­کش دیازینون و دورسبان را به­عنوان خطرناک­ترین آفت کش ها بر موجودات محیط زیست معرفی کرد. براساس شاخص EIQ برای هر آفت کش، سموم آلتوکمبی، پوماسوپر،­ دورسبان و فولیکور خطرناک­ترین آفت کش ها در مزارع مورد بررسی معرفی شدند. همچنین سموم اینوور (۴۸/۱۸)، دورسبان (۸۳/۱۷)، برومایسید (۰۱/۱۷)، دیازینون (۶۶/۱۶)، مالاتیون (۶۸/۱۳)، توفوردی (۴۴/۱۳)، بازاگران (۴۴/۱۳) و آرتیا (۲۵/۱۳) به عنوان سموم پرخطر در منطقه در نظر گرفته شدند و لازم است که در استفاده از آن­ها تجدید نظر صورت پذیرد.

کلیدواژه ها:

جزء مصرف کننده ، حشره کش ، شاخص EIQ ، علف کش ، قارچ کش ، محیط زیست