شناسایی محدودیت‎های اراضی با توجه به ارزیابی تناسب آن‎ها برای کشت گیاهان دانه روغنی در دشت‎های آبی کشور

برای دستیابی به خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی، به ویژه در کشورهای در حال توسعه، تعیین تناسب اراضی برای انواع مختلف محصولات کشاورزی ضروری است. ارزیابی تناسب اراضی یکی از رویکردهای مناسب برای تصمیم‎گیری در استفاده مناسب از اراضی کشاورزی با توجه به تجزیه و تحلیل و تفسیر اطلاعات و تثبیت اراضی کشاورزی برای توسعه پایدار در نظر گرفته شده است. با توجه به اینکه غالب مطالعات انجام شده به صورت محلی بوده و تا به حال، مطالعه جامعی در سطح کشور، مقیاس ملی، انجام نشده است. برای این منظور با تجمیع، آماده‎سازی و رقومی‎سازی مطالعات خاکشناسی در سطح کشور و با توجه به تصاویر ماهواره‎ای و نقشه‎های کاربری و در نظر گرفتن پهنه‎های زراعی- اقلیمی، واحدهای خاک در دشت‎های آبی سراسر کشور با هدف تعیین تناسب اراضی برای کشت آبی محصولات آفتابگردان، سویا، کلزا و کنجد مشخص شدند. سپس با وارد کردن داده‎های اقلیم، خاک و پستی و بلندی در نرم‎افزار تهیه شده بر پایه چارچوب فائو و روش پارامتریک ریشه دوم، اراضی مورد نظر برای کشت آبی محصولات ذکر شده مورد ارزیابی تناسب اراضی قرار گرفت. نتایج مشخص کرد از چهار میلیون هکتار اراضی مورد بررسی برای کشت آبی آفتابگردان، حدود ۱۵۸ هزار هکتار در کلاس S۱ (مناسب زیاد)، ۱/۲ میلیون هکتار در کلاس S۲ (مناسب متوسط)، ۱/۳۶ میلیون هکتار دارای کلاس S۳ (مناسب بحرانی)، ۵۸۵ هزار هکتار دارای کلاس N۱ (نامناسب در حال حاضر) و ۷۰۲ هزار هکتار کلاس N۲ (نامناسب دائمی)، از اراضی به مساحت حدود ۸/۱ میلیون هکتار برای کشت سویا، ۲۷ هزار هکتار در کلاس S۱، ۵۰۰ هزار هکتار دارای کلاس S۲، ۵۴۸ هزار هکتار در کلاس S۳، ۳۱۶ هزار هکتار دارای کلاس N۱ و ۴۵۰ هزار هکتار کلاس N۲، از ۵/۵ میلیون هکتار اراضی برای کشت کلزا، ۱۹۵ هزار هکتار در کلاس S۱، ۱/۶ میلیون هکتار دارای کلاس S۲، ۲/۴ میلیون هکتار دارای کلاس S۳، ۵۹۶ هزار هکتار دارای کلاس N۱ و ۸۰۴ هزار هکتار در کلاس N۲ و از اراضی به مساحت حدود ۷/۱ میلیون هکتار برای کشت کنجد، ۲۳ هزار هکتار در کلاس S۱، ۱۳۵ هزار هکتار دارای کلاس S۲، ۵۵۴ هزار هکتار دارای کلاس S۳، اراضی به مساحت ۴۶۰ هزار هکتار دارای کلاس N۱ و ۵۳۷ هزار هکتار در کلاس N۲ قرار گرفتند. تجزیه و تحلیل آماری داده‎ها بر پایه تحلیل واریانس چندمتغیره نشان داد که تفکیک کلاس‎های تناسب اراضی دارای دقت قابل قبول می‎باشد. مهمترین مشخصه‎های محدودکننده در اراضی تحت کشت آبی کشور برای کشت آفتابگردان؛ اسیدیته، بافت و به‎ویژه در کلاس‎های نامناسب شوری و قلیائیت، آهک و شیب، برای سویا؛ کربن‎آلی، اقلیم، شیب، شوری و قلیائیت، برای کلزا؛ اسیدیته، بافت، شوری و قلیائیت و برای کنجد؛ کربن‎آلی، اسیدیته، شوری و قلیائیت می‎باشد. تحلیل‎ها و نقشه‎های ارائه شده در این مطالعه می‎تواند یک راهنمای برنامه‎ریزی مناسب برای کشاورزان، تولیدکنندگان و برنامه‎ریزان به منظور تصمیم‎گیری دقیق‎تر در کشت گیاهان دانه روغنی در مناطق مختلف مورد مطالعه از دشت‎های آبی کشور باشد.

کلیدواژه ها:

آفتابگردان ، تناسب اراضی ، سویا ، محدودیت‎های اراضی ، کلزا ، کنجد ، ریشه دوم