ارزیابی تاثیر گرمایش جهانی بر تغییرات دمایی ایران

مقدمه: تغییرات اقلیمی یکی از مهم ترین چالش های قرن بیست و یکم است که پیامدهای گسترده ای بر اکوسیستم ها، محیط زیست و جوامع انسانی دارد. فعالیت های انسانی مانند مصرف سوخت های فسیلی، جنگل زدایی و فرآیندهای صنعتی منجر به افزایش قابل توجه غلظت گازهای گلخانه ای در اتمسفر شده است که درنتیجه، گرم شدن زمین و زنجیره ای از اثرات زیست محیطی را در پی دارد. درک پویایی تغییرات آب و هوایی و اثرات آن بر محیط زیست برای توسعه استراتژی های کاهش موثر و سازگاری بسیار مهم است. به همین دلیل، تحقیق درباره موضوعی مانند گرمایش جهانی اهمیت بسیار زیادی دارد.مواد و روش ها: در این پژوهش از داده های اقلیمی شامل دماهای کمینه و بیشینه، بارش و ساعات آفتابی روزانه ۱۲۰ ایستگاه همدید ایران در یک دوره ۳۰ ساله (۲۰۲۲-۱۹۹۳) استفاده شد. روش های آزمون من - کندال و تخمین گر شیب سن برای برآورد روند تغییرات دمای متوسط سالانه به کار رفت. به منظور پیش نگری دمای آینده تحت تاثیر گرمایش جهانی، از خروجی مدل CanESM۲ (سری مدل های CMIP۵) تحت دو سناریو RCP۲.۶ و RCP۸.۵ استفاده شد. خروجی این مدل ها بزرگ مقیاس هستند و برای مطالعات در ابعاد ایستگاهی نیاز به ریزمقیاس نمایی دارند. در این پژوهش از مدل LARS-WG که یکی از پرکاربردترین مدل های ریزمقیاس نمایی است، استفاده شد.نتایج: باتوجه به نتایج، روند افزایشی معنی دار با شیب ۰/۰۵۳ در دمای میانگین سالانه ایران در دوره پایه مشاهده شد (سطح معنی داری ۵%). بیشترین روند صعودی در ایستگاه های بستان و قروه و کمترین روند صعودی در ایستگاه شیراز بود. از کل ۱۲۰ ایستگاه موردمطالعه، ۱۱ ایستگاه روند معنی دار نداشتند و فقط در ایستگاه قوچان روند نزولی (غیرمعنی دار در سطح ۵%) بود. دمای میانگین سالانه ایران به ترتیب تحت سناریوهای RCP۲.۶ و RCP۸.۵ در دوره ۲۰۴۰-۲۰۲۱ به ۱۸/۸۴ و ۱۹/۶، در دوره ۲۰۶۰-۲۰۴۱ به ۱۹/۴۰ و ۲۰/۱۹، در دوره ۲۰۸۰-۲۰۶۱ به ۱۹/۴۲ و ۲۱/۷۳ و در دوره ۲۱۰۰-۲۰۸۱ به ۱۸/۸۸ و ۲۲/۹۹ درجه سانتی گراد خواهد رسید. در دوره پایه، بازه دمایی همه ایستگاه ها در محدوده ۲۸-۸ درجه سانتی گراد بود. درحالی که تا انتهای قرن توزیع ایستگاه ها به سمت دماهای بیشتر کشیده خواهد شد. به طوری که در انتهای قرن و تحت سناریوی RCP۸.۵ هیچ ایستگاهی دمای متوسط سالانه کمتر از ۱۴ درجه سانتی گراد را تجربه نخواهد کرد. به لحاظ توزیع فضایی، مناطق جنوبی تحت شدیدترین افزایش دما خواهد بود، به طوری که دمای متوسط سالانه این مناطق در انتهای قرن، تحت سناریوی بدبینانه به ۳۴-۳۲ درجه سانتی گراد افزایش خواهد یافت.بحث: نتایج این پژوهش حاکی از آن بود که روند افزایشی معنی دار در دمای میانگین ایران در سال های گذشته، در آینده نیز ادامه خواهد داشت، اما این افزایش در سناریوهای اقلیمی مختلف، متفاوت خواهد بود. بنابراین می تواند طبق برنامه ریزی مناسب کنترل شود تا کمترین افزایش و آسیب ممکن را شاهد باشد. بنابراین باتوجه به تاثیرات پارامتر دما بر شرایط زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و همه جوانب زندگی انسانی، ضروری است به این موضوع توجه لازم صورت گیرد تا مدیریت ریسک و اتخاذ تصمیمات آینده نگرانه با دقت و برنامه ریزی آگاهانه انجام شود. نتایج این پژوهش به مدیران و برنامه ریزان کمک می کند تا در برنامه ریزی های کلان مرتبط با گرمایش جهانی و به کارگیری راهکارهای مناسب در جهت مدیریت منابع آب و سازگاری با شرایط آینده و همچنین افزایش تاب آوری اقدامات مناسبی را اتخاذ نمایند.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، دما ، روند ، سناریوی اقلیمی ، محیط زیست ، من- کندال