اثر عصاره Thymbra spicata L.، جلبک دریایی و بیوکودهای باکتریایی بر Thymus vulgaris L. تحت تنش شوری

سابقه و هدف: آویشن باغی (Thymus vulgaris L.) در بین گیاهان دارویی به دلیل استفاده در صنایع مختلف از جایگاه ویژه ای برخوردار است. شوری دومین عامل محیطی است که تولید محصولات کشاورزی را در بخش قابل توجهی از مناطق کشاورزی جهان و ایران محدود می کند. کودهای زیستی با تامین عناصر ماکرو و میکرو، اسیدهای آمینه و هورمون های گیاهی باعث افزایش رشد و محافظت از گیاهان در برابر تنش می شوند. در این مطالعه، اثرهای عصاره آویشن زوفایی (Thymbra spicata L.) به همراه کودهای زیستی جلبک دریایی و کامل باکتریایی بر ویژگی های مورفوفیزیولوژیکی، بیوشیمیایی، عملکرد اسانس و متابولیت های ثانویه گیاه دارویی آویشن باغی در شرایط تنش شوری بررسی شد.مواد و روش ها: این پژوهش به صورت آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی گیاهان دارویی دانشگاه ایلام طراحی و اجرا شد. فاکتور اول این آزمایش شامل تیمارهای عصاره آویشن زوفایی ۱۰% (TS)، کود زیستی جلبک دریایی ۱% (SB)، کود کامل باکتریایی ۱۰% (BB) و تلفیق آنها و فاکتور دوم شامل سطوح مختلف شوری ]صفر (S۰)، ۱۰۰ (S۱۰۰) و ۲۰۰ (S۲۰۰)[ میلی مولار کلرید سدیم بودند. در این پژوهش علاوه بر صفات مورفولوژیکی، محتوای نسبی آب، نشت الکترولیت، کلروفیل کل، کاروتنوئید و آنتوسیانین شاخساره، فنول کل، فلاونوئید، پروتئین کل، قند محلول، پرولین، مالون دی آلدهید، فعالیت آنزیم های کاتالاز و فنیل آلانین آمونیالیاز، فعالیت آنتی اکسیدانی و محتوای اسانس مورد بررسی قرار گرفت. همچنین شناسایی اجزای تشکیل دهنده اسانس توسط GC و GC/MS انجام شد. داده های آزمایش پس از جمع آوری توسط نرم افزار آماری ۹.۳ SAS تجزیه آماری شد و برای مقایسه اختلاف بین میانگین ها از آزمون Duncan در سطح احتمال ۵% استفاده و نتایج به صورت جدول و نمودار توسط Excel  گزارش شد.نتایج: براساس نتایج به دست آمده، با افزایش تنش شوری از میانگین شاخص های مورفولوژیکی، فیزیولوژی و بیوشیمیایی کاسته شد؛ اما کاربرد تیمارهای کودی اثر منفی تنش شوری را کاهش داد، به طوری که براساس مقایسه میانگین داده ها، در شرایط بدون تنش و اعمال تنش شوری بالاترین شاخص های مورفولوژیکی در تیمار تلفیقی TS+ SB+ BB ثبت گردید. همچنین این تیمار سبب افزایش محتوای نسبی آب، کلروفیل، کارتنوئید، آنتوسیانین، فنول کل، فلاونوئید، پروتئین کل، قند محلول و پرولین در تمامی سطوح تنش شد. صفات کارتنوئید، آنتوسیانین، فنول کل، فلاونوئید، پرولین، قند محلول، فعالیت آنزیم CAT، آنزیم PAL و آنتی اکسیدانی با افزایش سطح تنش افزایش یافتند. بالاترین فعالیت آنزیم PAL و آنتی اکسیدانی در دو سطح تنش  S۰ وS۱۰۰  تحت تیمار TS ثبت و در تنش S۲۰۰ تیمار تلفیقی TS+ SB+ BB بالاترین فعالیت را نشان داد. با افزایش تنش شوری، میزان نشت الکترولیت و محتوای مالون دی آلدهید افزایش یافت. در سه سطح تنش شوری، کاربرد تیمار تلفیقی TS+ SB+ BB میزان نشت الکترولیت و محتوای مالون دی آلدهید را کاهش داد. در این مطالعه در شرایط تنش S۱۰۰ بالاترین محتوای اسانس ثبت گردید و کاربرد تیمار تلفیقی TS+ SB+ BB با افزایش محتوای اسانس، میزان تیمول را ۴۵% نسبت به تیمار شاهد افزایش داد.نتیجه گیری: نتایج حاصل از بررسی پارامترهای مورفوفیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و تجزیه اسانس گیاه آویشن باغی نشان داد که تحت شرایط تنش شوری در میزان فعالیت فتوسنتزی و به دنبال آن کاهش وضعیت آب برگ و دیگر فاکتورهای رشدی و بیوشیمیایی گیاه کاهش معنی داری رخ داد. اثر متقابل تنش شوری و عصاره آویشن زوفایی و کودهای زیستی جلبک دریایی و کامل باکتریایی نشان داد که پارامترهای رشدی، فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی، میزان و اجزای اسانس گیاهان تیمار شده نسبت به شاهد در شرایط تنش شوری بالا به میزان کمتری تحت تاثیر قرار گرفتند. در مجموع می توان نتیجه گرفت که استفاده از تیمار تلفیقی در شرایط تنش شوری، ضمن تعدیل اثر تنش می تواند گیاه را در شرایط تولید کمی و کیفی مطلوب تری نگه دارد.

کلیدواژه ها:

Thymus vulgaris L ، اسانس ، تیمول ، فعالیت آنتی اکسیدانی ، تنش شوری ، کارواکرول