ارزشیابی مشارکتی با همتایان، قابلیتی برای توسعه فرصت های یادگیری در کارگاه های آموزش طراحی معماری؛ مطالعه موردی: دانشکده معماری دانشگاه هنر اصفهان

اهداف و پیشینه: فرایند آموزش در کارگاه های طراحی معماری عموما با سه مقوله اصلی «نقد، اصلاح، و داوری» همراه است. طی این مراحل، نقد مشارکتی فرصت هایی را برای درک نقاط قوت و ضعف فراگیران بر اساس مباحثات گروهی فراهم می کند و ابزاری تکمیلی در فرایند آموزش قلمداد می شود. همراهی همتایان در فرایند نقد و ارزیابی، که می تواند تعمیمی از نظریه رشد اجتماعی ویگوتسکی بر نقش سازنده گرای تعامل اجتماعی در یادگیری شناخته شود، تاثیرات مفید و سازنده ای بر یادگیری فراگیران داشته است. همچنین این روش پشتیبان توسعه شایستگی های فردی در سه سطح فراشناختی، انگیزشی، و مهارت های قابل انتقال است. باوجودآنکه ارزشیابی با همتایان ابزاری مفید در ارتقای یادگیری فراگیران است، کماکان میزان تاثیر این روش بر پیامدهای فراشناختی به خوبی درک نشده است. از این نظر و با توجه به گستردگی متغیرهای ارزشیابی با همتایان، بهتر است در پژوهش های این حوزه بر جنبه هایی از فعالیت همراه با این روش که احتمالا بر نتایج فراشناختی تاثیر می گذارند، تاکید شود. بر این مبنا، فرض مورد پیگیری در پژوهش پیش رو این است که ارتقای مشارکت فراگیران طی فرایند نقد و ارزشیابی در کارگاه های آموزش طراحی معماری کلید توسعه ظرفیت های یادگیری و ارتقای رضایت دانشجویان است. متعاقبا، بر تاثیر مشارکت گروهی فراگیران در فرایند ارزشیابی با همتایان به مثابه فرصتی آموزشی برای توسعه همکاری و تعاملات اجتماعی، همچنین بهبود و ارتقای فرهنگ یادگیری تاکید می شود. اهداف پژوهش چنین هستند: ۱) تبیین فرایند ارزشیابی مشارکتی با همتایان در کارگاه های آموزش طراحی معماری به مثابه فرصت یادگیری، ۲) تبیین ظرفیت های آموزشی روش ارزشیابی مشارکتی با همتایان در کارگاه های آموزش طراحی معماری.مواد و روش ها: روش پژوهش آمیخته ای از دو رویکرد کمی و کیفی است. جامعه آماری تحقیق متشکل است از تعدادی از دانشجویان معماری دانشگاه هنر اصفهان شامل دو گروه از دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد. فرایند پژوهش با تعیین یک معدل کل برای هر کلاس آغاز و سپس دو برگه معیار (کل و جز) به هر دانشجو داده شد. با توجه به مشارکتی بودن این فرایند، منشی های مدرسان موظف بودند نظرات و معدل کلی مورد توافق همه اعضای جلسه را در جدول ارزشیابی کلی ثبت کنند، همچنین باید انحراف از معدل تعیین شده را برای اصلاح نمره به همتایان گزارش می دادند تا در صورت لزوم، بررسی و نظرسنجی مجدد انجام پذیرد. داده های بخش کمی با استفاده از پرسش نامه ای مبتنی بر طیف پنج گانه، به دست آمد. داده های کیفی نیز از متن مصاحبه، مشاهده، و ضبط گفتارهای فراگیران طی جلسات ارزشیابی استخراج و به روش تحلیل گفتمان اجتماعی ارزیابی شد. تحلیل نهایی با روش کدگذاری دومرحله ای در نرم افزار MAXQDA انجام گرفت. نتایج و جمع بندی: بنابر نتایج پژوهش، کسب تجارب نقد و مشارکت گروهی، درک معیارهای ارزش گذاری بر آثار معماری، و آشنایی با فن ارائه، همچنین امکان ارتقای قابلیت های فراشناختی فراگیران از مهم ترین فرصت های بروزیافته یادگیری در جریان این پژوهش بودند. به طور خاص در این نتایج بر موارد ذیل تاکید می شد: ۱) در هر فرایند ارزشیابی با همتایان، بهتر است از سوی مدرسان همان طرح، بنابر رویه آموزش هر مدرس و با مشارکت فراگیران معیارها در جدولی* بازتنظیم گردند. ۲) امکان ارتقای قابلیت های فراشناختی فراگیران با کمک روش ارزشیابی با همتایان، به منزله وجهی مهم در آموزش با نتایج بلندمدت شناخته شد. ۳) ارتقای توان حل مسئله فراگیران از دیگر نتایج این روش است. ۴) بازنگری در روش های ارزشیابی معماری برای بهبود عملکرد فراگیران و توسعه مشارکت همتایان ازجمله قابلیت های گذر از روش های متداول ارزیابی است. ۵) لازم به تاکید است که نتایج این پژوهش، بنابر مقاطع تحصیلی فراگیران و تجربه ایشان در حوزه معماری، متفاوت خواهد بود. نتایج این تحقیق برای بهبود کیفیت آموزش در کارگاه های آموزش طراحی (و نیز رشته های پروژه محور و مبتنی بر حل مسئله)، ارتقای سلامت ذهنی فراگیران در جهت یادگیری فعال، ارتقای تمرکز بر وجوه یادگیری، و شکل دادن به تعاملات اجتماعی در محیط یادگیری موثر هستند.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی معماری ، آموزش معماری ، ارزشیابی مشارکتی ، ارزشیابی با همتایان ، فرصت یادگیری