واکاوی پدیده انقباض شهری و تاثیر فضاهای بلااستفاده بر وقوع آن مطالعه موردی: محدوده کارخانه ریسباف اصفهان

اهداف و پیشینه: انقباض شهری نوعی بحران ساختاری در شهر است که با کاهش جمعیت و رکود اقتصادی همراه است و منجر به شکل گیری فضاهای متروک یا بدون استفاده در مراکز و یا محدوده های پیرامونی می شود. فضاهایی که به محیط پیرامونشان متصل نیستند و گسست اجتماعی فضایی در بافت پیرامونی آنها از مهم ترین شاخص های انقباض شهری است؛ ازجمله این فضاها، کارخانه های قدیمی در حاشیه شهرها هستند که در اثر توسعه، در بخش درونی شهر واقع شده ولی بلااستفاده باقی مانده اند. در شهر اصفهان نیز، که زمانی به سبب وفور کارخانه های نساجی، به منچستر شرق مشهور بوده، کارخانه های قدیمی نظیر سایت کارخانه ریسباف به دنبال تحولات اقتصادی، با از دست رفتن کارکردهای اصلی آنها، دیگر اتصالی با شهر ندارند و به صورت قطعات بزرگ متروکه در بخش درونی شهر نمایان هستند. هدف در این مقاله، ارزیابی تاثیر کارخانه های بلااستفاده بر وقوع پدیده انقباض شهری، با ارجاع به کارخانه ریسباف اصفهان، با انگیزه بیان راهبردهای طراحی شهری به منظور پاسخ گویی به چالش های ناشی از این پدیده است.  مواد و روش ها: درگام نخست، مبتنی بر مطالعه مبانی نظری موضوع، علل پدیداری انقباض شهری و پیامدهای آن شناسایی شدند. به منظور آسیب شناسی کارخانه ریسباف، به منزله یکی از مصادیق پدیده انقباض شهری، به شناخت و تحلیل این محدوده از منظر طراحی شهری و با تاکید و تمرکز بر بعد ساختاری (کالبدی فضایی) پرداخته شد. همچنین بررسی اجمالی دیگر ابعاد شامل ابعاد جمعیتی، اقتصادی، و مدیریتی، تحلیل کامل تری از پدیده انقباض شهری در محدوده مطالعاتی به دست داد. در این راستا، به منظور جمع آوری و تحلیل داده ها از روش آمیخته (کمی و کیفی توامان)، روش چیدمان فضا، و نقشه های شناختی و رفتاری استفاده شده است.نتایج و جمع بندی: یافته های کمی و کیفی این پژوهش نشان دهنده انزوا و گسست فضایی کارخانه ریسباف و اتصال و همپیوندی پایین آن در سطح محلی و کلان است که از پیامدهای غیرمستقیم انقباض شهری محسوب می شود. بر این اساس، اتخاذ دو راهبرد طراحی شهری پاسخ گو به چالش انقباض شهری (راهبرد پیونددهنده شهری و راهبرد پیوند مکان) برای برقراری پیوندها و اتصالات مجموعه در دو سطح محلی و کلان و ایجاد هم پیوندی بین عناصر مجموعه ریسباف نسبت به یکدیگر و برقراری ارتباطات کارخانه ریسباف با بافت اطرافش به منظور تقویت ارتباط جزء و کل در ساختار موجود در کنار ملاحظات مربوط به حفاظت و احیای معماری آن ضرورت دارد.

کلیدواژه ها:

انقباض شهری ، فضاهای بلااستفاده و رهاشده ، هم پیوندی با شهر ، میراث صنعتی ، کارخانه ریسباف ، اصفهان