بررسی تطبیقی مسئله سنخیت خالق و مخلوق در قرآن و حکمت متعالیه بر اساس آیه «نفخت فیه من روحی» (مطالعه موردی: تفسیر علامه طباطبایی و علامه محمدتقی جعفری)

مفسران، عبارت قرآنی «نفخت فیه من روحی» را به دو شکل تفسیر کرده‎اند که در یکی از آنها ترکیب اضافی «روحی»، اضافه تشریفی و در دیگری اضافه حقیقی دانسته شده است. تفسیر نخست متعلق به علامه طباطبایی (ره) است و دومی از آن علامه محمد تقی جعفری (ره) است. به طور کلی می توان دوع نوع اضافه اصلی در عبارت «روحی» مطرح کرد: ۱. اضافه تشریفی اعتباری؛ ۲. اضافه تشریفی غیر اعتباری (اضافه حقیقی) که خود این نوع دوم به دو نوع دیگر تقسیم می شود: ۱. اضافه تشریفی غیر اعتباری وجودی (اضافه حقیقی وجودی)؛ ۲. اضافه تشریفی غیر اعتباری تشانی (اضافه حقیقی تشانی). در حکمت متعالیه پس از تثبیت عین‎الربط بودن معلول به علت، تبیین تشانی از علیت و وحدت شخصی وجود شکل می‎گیرد؛ ازاین رو با از میان رفتن دوئیت وجودی حقیقی میان واجب و ماسوی، تباین و سنخیت وجودی جایی نخواهد داشت و عینیت نیز به حمل شایع مواطاه، به دلیل محدودیت همه تعینات وجودی در منظومه حکمت متعالیه، از اساس باطل است. بنابراین تنها تبیین سازگار با مبانی صدرایی، رابطه تشانی خوهد بود که تفسیر علامه محمدتقی جعفری از عبارت قرآنی «نفخت فیه من روحی» با سنخیت تشانی سازگار است. اما تفسیر علامه طباطبایی (ره) از این عبارت قرآنی نمی‎تواند مویدی بر سنخیت تشانی خداوند متعال و انسان در منظومه حکمت متعالیه به شمار آید. ظاهر تفسیر علامه طباطبایی(ره) در المیزان مویدی بر سنخیت تشانی خداوند متعال و انسان نیست، اما نظریه حکمی ایشان مبتنی بر سنخیت تشانی است که با نظریه تفسیری علامه مانعه‎الجمع نیست.

کلیدواژه ها:

اضافه تشریفی ، اضافه حقیقی ، اضافه اعتباری ، تشان ، سنخیت تشانی ، سنخیت وجودی