بررسی شاخص های خشکسالی هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی در دشت مهاباد

در این مطالعه از بسته نرم افزاری تخصصی به نام DrinC (محاسب شاخصهای خشکسالی) با هدف بررسی شاخصهای خشکسالی هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی در دشت مهاباد واقع در استان آذربایجان غربی استفاده شد. از دو شاخص که اخیرا توسعه یافته (شاخص های RDI و SDI) و شاخص بارش استاندارد شده (SPI) و شاخص بارش، تبخیروتعرق استاندارد شده (SPEI) استفاده شد. نتایج نشان داد که شاخص ۱۲ ماهه در پایش دورههای خشک سالی و ترسالی مناسب ترین مقیاس برای کلیه شاخصهای خشکسالی است. مقایسه سریهای زمانی شاخصهای خشک سالی SPEI و SPI در طول دوره آماری نشان داد که در مقیاس زمانی ۱۲ ماهه، اختلاف رفتاری دو شاخص از لحاظ شدت شاخص بیشتر میشود. دلیل این اختلاف میتواند دلیلی بر حساسیت شاخص SPEI به تغییرات بارندگی و منظور نمودن پارامتر تبخیر و تعرق پتانسیل در این شاخص باشد. بررسیها نشان داد که شاخص RDI تقریبا روند مشابهی مانند شاخص SPEI دارد. همچنین، تغییرات شاخص SDI در طول دوره آماری نیز روند مشابهی با شاخص SPEI نشان داد. خشک سالی هیدرولوژیکی معمولا هم زمان با خشک سالی هواشناسی رخ نمیدهد و با تاخیری نسبت به آنها روی میدهد؛ زیرا زمان طولانیتری مورد نیاز است تا اینکه کاهش بارش بتواند اثر خود را بر اجزای سامانههای هیدرولوژیکی از قبیل جریانهای سطحی و رطوبت خاک نشان دهد. به طور کلی نتایج نشان داد بسته نرم افزاری DrinC شامل ابزارهای مفیدی است که برای برآوردن نیازهای طیف گستردهای از موارد تصمیمگیری کمک میکند. این نرمافزار ممکن است در کاربردهای مختلفی مانند پایش خشکسالی، ارزیابی توزیع مکانی خشکسالی، بررسی سناریوهای اقلیمی و غیره مورد استفاده قرار گیرد. آگاهی و شناخت از ماهیت شاخصهای خشکسالی از طریق بررسی و مقایسه نتایج شاخصهای مختلف خشکسالی این امکان را به تصمیمگیران و مدیران میدهد تا درک بهتری نسبت به شروع خشکسالی و برنامهریزی میان مدت و بلندمدت برای سازگاری با آن داشته باشند.

کلیدواژه ها:

آذربایجان غربی ، پایش ، تبخیروتعرق ، درجه حرارات ، DrinC