ارزیابی اقتصادی اثر سامانه های خاک ورزی بر عملکرد دانه گندم تحت سطوح مختلف تنش رطوبتی

خاک­ورزی حفاظتی با حفظ منابع آب و خاک دارای اهمیت است. اما پذیرش این سامانه­ها توسط کشاورزان منوط به افزایش بازده اقتصادی آنها است. بر این اساس، این پروژه با هدف ارزیابی اثر اقتصادی سامانه­های مختلف خاک­ورزی حفاظتی و مرسوم تحت سطوح مختلف تنش رطوبتی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی و به صورت کرت­های خرد شده در سه تکراردر سال­های زراعی ۱۹۹-۱۳۹۶ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی زرقان فارس اجرا شد. در این پژوهش، فاکتور اصلی شامل خاک­ورزی مرسوم، کم­خاک­ورزی و بی­خاک­ورزی و فاکتور فرعی شامل تنش رطوبتی به­صورت قطع آبیاری در مراحل گرده افشانی، شیری­شدن و خمیری­شدن دانه گندم و آبیاری کامل به­عنوان شاهد بود. جهت انتخاب بهترین تیمار از نظر فنی و اقتصادی از شاخص­های سود­آوری (درآمد ناخالص، بازده برنامه­ای، نسبت فایده به هزینه و درصد بازده فروش محصول) و روش تاپسیس استفاده شد. نتایج ارزیابی اقتصادی نشان داد که سامانه خاک ورزی مرسوم به­دلیل عملکرد دانه گندم بالا­تر و هزینه تولید کم­تر نسبت به سامانه بی خاک ورزی اولویت دارد. در اولویت بندی تیمارها بر اساس معیارهای چندگانه، تیمار­های قطع آبیاری در مرحله خمیری­شدن دانه و آبیاری کامل در سامانه­های خاک ورزی مرسوم و قطع آبیاری در مرحله خمیری­شدن دانه در سامانه کم­خاک ورزی بازده برنامه­­ای، درصد بازده فروش و نسبت فایده به هزینه بالاتری داشتند. با توجه به این­که عملکرد دانه گندم در تیمار تنش آبی در مرحله خمیری­شدن دانه با آبیاری کامل در سامانه مرسوم و کم­خاک­ورزی اختلاف معنی داری نداشت، می­توان در شرایط محدودیت آب، آبیاری را در مرحله انتهای پرشدن دانه قطع نمود. به­دلیل بالاتر بودن شاخص­های سودآوری سامانه خاک ورزی مرسوم، این سامانه برای کشاورزان اولویت دارد. چنانچه قیمت سایه ای آب آبیاری در محاسبه­ها وارد شود، مقدار کاهش هزینه تولید ناشی از آن، یکی از نتایج مطلوب سامانه خاک ورزی حفاظتی خواهد بود.

کلیدواژه ها:

تاپسیس ، سامانه های خاک ورزی ، قطع آبیاری ، گندم ، بررسی اقتصادی