تحلیل نظام توده-فضا در معماری بومی استان هرمزگان

این پژوهش به بررسی نظام توده- فضا در معماری بومی استان هرمزگان پرداخته و تلاش دارد الگوهای طراحی مسکن بومی را به عنوان راهکاری برای طراحی مسکن معاصر ارائه دهد. مسکن بومی به دلیل پاسخ گویی به نیازهای اقلیمی، فرهنگی و اجتماعی، الگویی پایدار و کارآمد در معماری است. در این راستا، نظام توده-فضا که بیانگر تعامل بین عناصر کالبدی (توده) و ویژگی های فضایی (عدم توده) است، به عنوان یک مفهوم کلیدی مورد مطالعه قرار گرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی است. داده های پژوهش از طریق مطالعات میدانی در سه شهر بندر کنگ، بندر خمیر و بندر لنگه جمع آوری شده است. در این پژوهش، تحلیل کمی و کیفی بر اساس شاخص های مرتبط با توده و فضا انجام شده و نمونه های منتخب معماری مسکونی این منطقه به طور دقیق بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهند که معماری بومی استان هرمزگان از سه الگوی اصلی در نظام توده-فضا تبعیت می کند: الگوی چهارطرفه، سه طرفه و دوطرفه. الگوی چهارطرفه، رایج ترین نوع در شهر بندر کنگ، به دلیل احاطه حیاط مرکزی از چهار جهت، شرایط اقلیمی مانند تهویه و کنترل نور خورشید را بهینه سازی می کند. الگوی سه طرفه، که بیشتر در بندر خمیر و بندر کنگ مشاهده می شود، با باز بودن یک سمت از حیاط، امکان تهویه و دسترسی به فضای باز را افزایش می دهد. الگوی دوطرفه، که به خانه های کوچک تر در بندر خمیر محدود می شود، برای پاسخ به نیازهای فضایی و اقلیمی ساده تر طراحی شده است. نتایج نشان می دهد نسبت میان توده و فضا در خانه های بررسی شده، به طور میانگین ۶۰ تا ۷۰ درصد برای توده و ۳۰ تا ۴۰ درصد برای فضا است که این نسبت در تمام شهرهای مورد مطالعه نسبتا پایدار بوده است. این پژوهش بر اهمیت نظام توده-فضا در ایجاد کیفیت فضایی و ارتقای هویت معماری بومی تاکید دارد و پیشنهاد می کند که مفاهیم استخراج شده از این نظام می توانند به عنوان الگویی موثر در طراحی مسکن معاصر با رویکرد پایدار به کار گرفته شوند.

کلیدواژه ها:

Mass-to-space ratio ، central courtyard ، vernacular architecture ، Hormozgan province ، نسبت توده به فضا ، حیاط مرکزی ، معماری بومی ، استان هرمزگان