تفوق سند بر شهادت (نقد نظریه فقهی کارکرد تکمیلی اسناد در اثبات دعوا و چیرگی شهادت بر سند)

علیرغم وجود ادله قرآنی صریح مبنی بر اعتبار سند نظیر آیه ۲۸۲ سوره بقره و تصریح برخی فقیهان به اعتبار سند و به ویژه، تصریح برخی به تقدم سند نسبت به سایر ادله اثبات دعوا، فقدان اعتبار و حجیت سند به عنوان یک دلیل مستقل برای اثبات دعوا به نظریه ای مشهور در فقه امامیه تبدیل شده است. نظریه فقهی که از این رویکرد پشتیبانی می کند با سلب کارکرد استقلالی از اسناد در اثبات دعوا، سند را صرفا تکمیل کننده ادله دیگر دانسته و توانایی سند به عنوان دلیل منحصر و مستقل در اثبات دعوا را انکار می کند. نظریه فقهی مزبور در مقاله پیش رو با عنوان «نظریه تکمیلی اسناد در اثبات دعوا» شناخته می شود. ریشه یابی و علت یابی آراء و رویکردهای فقهی نشان می دهد که مفروضات و ارتکازات ذهنی فقیهان که ریشه در شرایط عصری و مکانی آنان دارد و ناشی از فقدان دولت مقتدر جهت نظم بخشی به روابط معاملاتی اشخاص در عصر و محل زیست آنان بوده است، در وصول به نظریه مزبور نقش حائز اهمیتی داشته است. طبیعی است که مفروضات مزبور در زمانه ای که دولت مقتدر توانایی نظم بخشی به این روابط را داراست، نتواند بر مسیر تفقه و استنباط نقشی ایفا کند. مقاله پیش رو در مقام پاسخگویی به این سوال است که چه مفروضاتی در لایه های ذهنی فقیهان وجود داشته است که علیرغم وجود ادله متقن قرآنی، باعث شهرت فتوای عدم اعتبار استقلالی سند شده است. در مقاله پیش رو با تبیین و سپس تحلیل ادله این نظریه و ارزیابی و نقد آنها، نقش مفروضات مدنظر فقیهان در ارائه این نظریه مورد تنقیح قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

سند ، کارکرد تکمیلی ، کارکرد استقلالی ، اعتبار و حجیت ، اثبات دعوا