اثر پوشش های مختلف درختی، درختچه ای و مرتعی بر ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک (مطالعهموردی: منطقهمونج-نوشهر)

مقدمه: حفظ بوم سازگان های طبیعی باارزش مستلزم شناخت جوامع گیاهی و عوامل محیطی موثر بر آن است. خاک بستر رشد و نمو گیاه استو در هر ناحیه بین خاک و پوشش گیاهی ارتباط متقابل و تنگاتنگی وجود دارد. پوشش های مختلف گیاهی با توجه به کمیت ها و کیفیت های متفاوت مواد آلی ورودی (بقایای گیاهی) سبب تغییرات اساسی در جرم مخصوص ظاهری، پایداری خاکدانه، تخلخل، زی توده میکروبی و میزان فعالیت آن در خاک و در نهایت چرخه مواد غذایی می شوند.این پژوهش با هدف بررسی ویژگی های مختلف فیزیکی، شیمیایی، جمعیت هایجانوری، گیاهی و ویژگی های میکروبی خاک تحت پوشش های مختلف گیاهی در منطقه مونج از توابع شهرستان نوشهر انجام گرفت.مواد و روش ها: در منطقهپژوهش، یک پوشش درختی(پوشش جنگلی) با غالبیت گونهآزاد (Zelkova carpinifolia (Pall.) K.Koch)، جنگل آمیخته با گونه های آزاد و اوجا (Ulmus minor Mill - Zelkova carpinifolia (Pall.) K.Koch)، پوشش درختچه ای با غالبیت سرخه ولیک (Crataegus monogyna Jacq.)، پوشش درختچه ای با غالبیت زرشک (Berberis vulgaris L.) و پوشش مرتعی با پوشش غالب L. Festuca ovina انتخاب شدند. شایان ذکر است که این پوشش هادر نتیجهجایگزینی طبیعی و تحت تاثیر خصوصیات محیطی و رویشگاهی در طول زمان به وجودآمده اند.در هر یک از این پوشش ها ۱۵ نمونه خاک از عمق ۱۰-۰ سانتی متری برداشت و برایاندازه گیریویژگی های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک به آزمایشگاه انتقال داده شد.یافته ها: نتایج نشان داد که مقدار محتوای رطوبت خاک در پوشش جنگلی آمیختهآزاد و اوجا ۷/۱ برابر مقدار این ویژگی در پوشش مرتعی فستوکا بود. مقدار پایداری خاکدانه و مقدار هدایت الکتریکی در پوشش جنگلی آمیختهآزاد و اوجا به ترتیب ۹/۱ برابر و ۴/۱ برابر بیشتر از پوشش مرتعی اندازه گیری شد. در پوشش جنگلی آمیختهآزاد و اوجا،مقدارکربن آلی(۵/۱ برابر) و مقدار نیتروژن کل(۷/۲ برابر) بیشتر از پوشش مرتعی فستوکا بود.همچنین در پوشش مرتعی فستوکا مقدار کربن آلی ذره ای (۵/۵ برابر)، فسفر (۴/۲ برابر)، پتاسیم (۶/۲ برابر)، کلسیم (۳/۲ برابر) و منیزیم قابل جذب (۸/۲ برابر) کمتر از پوشش جنگلی آمیختهآزاد و اوجا گزارش شد. مقدار زی توده ریز ریشه در پوشش های جنگلی بیش از سهبرابر پوشش مرتعی فستوکا مشاهده شد. تعداد آندوژئیک ها، زی توده کرم خاکی، تراکم نماتدها و جمعیت قارچ ها در پوشش جنگلی آمیختهآزاد و اوجا به ترتیب ۷/۶، ۳/۸، ۵/۴ و ۵/۶ برابر پوشش مرتعی فستوکا بود. در جنگل آمیخته آزاد و اوجا، مقدار تنفس پایه (۳/۳ برابر)، زی توده میکروبی کربن (۲/۵ برابر)، آنزیم اوره آز (۴/۲ برابر) و آنزیم اسیدفسفاتاز (۷/۱ برابر) بیشتر از پوشش مرتعی فستوکا اندازه گیری شد. در این مطالعه مقدار ضریب متابولیکی در پوشش مرتعی فستوکا ۹/۲ برابر بیشتر از پوشش جنگلی آمیخته آزاد و اوجا گزارش شد. همچنین نتایج تحلیل به مولفه های اصلی حاکی از آن بود که پوشش جنگلی آمیخته آزاد و اوجا توانسته است شرایط مناسبی را برای فعالیت انواع موجودات خاکزی وجمعیت جانوری و گیاهی خاک فراهم آورد.نتیجه گیری: به طور کلینتایج این پژوهش نشان داد که بسیاری از مشخصه های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک تحت پوشش درختی (جنگلی) از وضعیت مطلوب تری نسبت به بقیهپوشش های گیاهی بررسی شده برخوردار است. این در حالی است که تغییر پوشش گیاهی از پوشش جنگلی به مرتعی (به واسطه جایگزینی طبیعی پوشش ها) با افت بسیاری از مشخصه های فیزیکی و شیمیایی خاک سببکاهش فعالیت های میکروبی و زیستی خاک در این نوع پوشش شده است.

کلیدواژه ها:

جنگل آمیخته آزاد و اوجا ، پوشش مرتعی فستوکا ، جمعیت هایجانوری و گیاهی ، ویژگی های میکروبی خاک