بررسی اثر همزمان تنش غرقاب و شوری بر برخی صفات زراعی، عملکرد و اجزای عملکرد گندم

سابقه و هدف: امروزه به دلیل عوامل طبیعی و انسانی، که بسیاری از آنها در نتیجه تغییرات آب و هوایی هستند، سبب وقوع شرایط غرقابی خاک، شوری و ترکیب هر دو تنش می شود. آبیاری با آب های زیرزمینی با شوری بالا، شوری و غلظت سدیم خاک را افزایش می دهد و منجر به مشکلات نفوذپذیری خاک می شود. نفوذپذیری پایین خاک و زهکشی ضعیف سبب تنش غرقابی و کاهش تولید محصول می شود، ازاین رو این آزمایش با هدف بررسی اثر همزمان تنش شوری و غرقابی و اثر متقابل آن ها بر برخی صفات زراعی، عملکرد و اجزای عملکرد، دو رقم گندم انجام شد.مواد و روش: آزمایش به صورت گلدانی در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سال زراعی-۱۳۹۵ ۱۳۹۴ انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل دوره های مختلف غرقاب در چهار سطح (صفر، ۷، ۱۴ و ۲۱ روز)، میزان شوری در سه سطح (صفر، ۱۰۰ و ۲۰۰ میلی مولار NaCl) و ارقام گندم (مروارید و کوهدشت) بودند. درمجموع ۲۴ تیمار در ۶ تکرار و با ۱۰ بوته در هر گلدان کشت شد. در این آزمایش صفاتی همچون ارتفاع بوته، وزن خشک ساقه و برگ، درصد نیتروژن، تعداد سنبله در بوته، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد زیستی و شاخص برداشت اندازه گیری شد. داده های آزمایش با استفاده از نرم افزار SAS تجزیه وتحلیل شد.یافته ها: نتایج حاصل نشان داد تاثیر تنش شوری بر وزن خشک ساقه و برگ، ارتفاع بوته، عملکرد و اجزای عملکرد، شاخص برداشت، درصد پروتئین دانه در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. با افزایش شوری، صفات وزن خشک ساقه و برگ، ارتفاع بوته، عملکرد و اجزای عملکرد دانه، شاخص برداشت، درصد پروتئین دانه کاهش یافتند. تاثیر تنش غرقابی تنها بر وزن خشک برگ و درصد پروتئین دانه در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. میزان وزن خشک برگ در اثر تنش غرقاب کاهش یافت و این کاهش زمانی شدت گرفت که این دو تنش همزمان اعمال شدند. با افزایش تنش شوری مقدار عملکرد دانه و عملکرد زیستی گندم کاهش یافت که این میزان کاهش در رقم کوهدشت کمتر از رقم مروارید بود. همچنین نتایج همبستگی نشان داد تعداد دانه در خوشه بیشترین همبستگی را با عملکرد دانه دارد که این امر نشان دهنده آن است که با کاهش تعداد دانه در سنبله عملکرد دانه نیز با همان نسبت کاهش پیدا می کند.نتیجه گیری: به طورکلی می توان بر اساس نتایج این آزمایش بیان کرد وقوع هم زمان تنش غرقابی و شوری به مراتب خسارت بیشتری را نسبت به وقوع هرکدام از تنش های شوری و غرقاب به تنهایی باعث شود، همچنین رقم کوهدشت نسبت به رقم مروارید دارای مقاومت بیشتری نسبت به تنش غرقابی و تنش شوری بود.

کلیدواژه ها:

رقم ، تنش غرقاب ، شوری ، عملکرد دانه ، عملکرد زیستی