نقش کود نیتروژن و بسترهای مختلف بذر در مدیریت تلفیقی علف های هرز گندم در شرایط آب و هوایی خوزستان

سابقه و هدف: گندم به عنوان یک محصول استراتژیک نقش اساسی در امنیت غذایی کشور دارد. یکی از عوامل مهم کاهش عملکرد گندم وجود علف های هرز می باشد. به دلیل اتکاء زیاد به روش های شیمیایی برای مدیریت علف های هرز گندم، پدیده بروز مقاومت علف های هرز به علف کش ها منجر به یک چالش بزرگ شده است. در مدیریت تلفیقی علف های هرز، روش های زراعی می تواند در کاهش بانک بذر و همچنین مهار علف های هرز موثر باشد. استفاده از روش های زراعی به مانند مدیریت کود به خصوص نیتروژن و همچنین بستر بذر (دروغین و کاذب) می تواند راهگشا باشد. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی سطوح مختلف کود و بسترهای بذر بر وزن خشک علف های هرز، عملکرد و اجزای عملکرد گندم در شرایط آب و هوایی خوزستان می باشد.مواد و روش ها: آزمایش به صورت اسپلیت پلات (کرت های خرد شده) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. سیستم های مختلف بستر بذر شامل ۱- تهیه بستر بذر کشت مرسوم (آماده سازی بستر بذر شامل شخم، دیسک، ماله و کاشت در هفته دوم آذرماه)، ۲- بستر بذر دروغین (بستر با پشته های دائم) با کاربرد علف کش پاراکوات ۴ لیتر در هکتار، ۳- بستر بذر دروغین با کاربرد علف کش گلایفوسیت ۶ لیتر در هکتار، ۴- بستر بذر دروغین با کاربرد شعله افکن، ۵- بستر بذر کاذب (بستر با پشته های غیردائم) با کولتیواتور (کولتیواتور از نوع تیلر) و کرت فرعی شامل سطوح مختلف کود نیتروژن (صفر، ۱۰۰، ۲۰۰ و ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار از اوره ۴۶ درصد به ترتیب معادل صفر، ۴۶، ۹۲ و ۱۳۸ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص) بود.یافته ها: نتایج تحقیق نشان داد که بین بسترهای بذر و سطوح مختلف کود نیتروژن بر وزن خشک علف های هرز اختلاف معنی داری مشاهده گردید. بیشترین وزن خشک کل علف های هرز (۹۶/۷۳ گرم در مترمربع) در شرایط کاربرد ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار در بستر بذر دروغین در شرایط کاربرد شعله افکن و کمترین وزن خشک کل علف های هرز(۳۷/۶ گرم در مترمربع) در سطح کود ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار در بستر بذر دروغین به همراه کاربرد پاراکوات مشاهده گردید. همچنین نتایج نشان داد که بیشترین تعداد دانه در سنبله (۵/۴۹) در کشت مرسوم با کاربرد ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار و کمترین تعداد دانه در سنبله (۳۱) در بستر بذر دروغین و با استفاده از شعله افکن در شرایط عدم کاربرد کود نیتروژن به دست آمد. نتایج مقایسه میانگین اثر ساده سطوح مختلف کود نیتروژن و بسترهای مختلف بذر بر وزن هزار دانه نشان داد که بیشترین وزن هزار دانه (۳۰/۴۱ گرم) در کشت مرسوم و در بین سطوح مختلف کود نیتروژن بیشترین وزن هزار دانه (۲۷/۴۰ گرم) به سطح کود ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار اختصاص یافت. بیشترین عملکرد دانه گندم (۵۲۴۹ کیلوگرم در هکتار) در کشت مرسوم و کاربرد ۳۰۰ کیلوگرم کود نیتروژن و کمترین عملکرد دانه (۲۸۵۲ کیلوگرم در هکتار) در بستر بذر دروغین و استفاده از شعله افکن در شرایط کاربرد کود نیتروژن ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار مشاهده گردید. نتایج تحقیق حاضر نشان داد که بسترهای مختلف بذر به خصوص بستر بذر دروغین همراه با کاربردگلایفوسیت و پاراکوات در کاهش ماده خشک تولید علف های هرز نسبت به کولتیواتور و شعله افکن موفق تر بودند، اما با توجه به تاخیر کشت در بستر بذر دروغین و مصادف شدن مرحله زایشی و پرشدن دانه با تنش گرما، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه کاهش چشمگیری داشت.نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که در شرایط عدم کنترل مناسب علف های هرز (شعله افکن)، سطوح بالاتر کود نیتروژن به مانند ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار منجر به افزایش شدید وزن خشک علف های هرز و کاهش صفات گندم گردید. کشت به موقع و مدیریت مقدار کود مصرفی می تواند در افزایش توان رقابتی گندم در برابر علف های هرز به عنوان یک ابزار غیرشیمیایی در مدیریت تلفیقی علف های هرز مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تعداد دانه در سنبله ، وزن هزار دانه ، وزن خشک علف های هرز ، مدیریت زراعی ، گلایفوسیت