بررسی رابطه هوش هیجانی معلمان با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

پیشرفت تحصیلی دانش آموزان یکی از شاخص های کلیدی در ارزیابی کیفیت نظام های آموزشی است و عوامل متعددی در شکل گیری و ارتقای آن نقش دارند. یکی از این عوامل که در دهه های اخیر توجه روان شناسان آموزشی و پژوهشگران را به خود جلب کرده، هوش هیجانی معلمان است؛ مولفه ای روان شناختی که توانایی فرد را در درک، کنترل و مدیریت هیجان های خود و دیگران تعریف می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین هوش هیجانی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در مدارس مقطع ابتدایی شهرستان شهریار از توابع استان تهران انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل کلیه معلمان و دانش آموزان مقطع ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بوده و با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، نمونه ای شامل ۱۲۰ معلم و ۳۶۰ دانش آموز به عنوان گروه نمونه انتخاب شد. ابزار جمع آوری داده ها در بخش هوش هیجانی، پرسشنامه هوش هیجانی بار-آن (Bar-On, ۱۹۹۷) و برای سنجش پیشرفت تحصیلی، میانگین نمرات پایان ترم دانش آموزان در دروس پایه بود. پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ ۰.۸۷ برآورد شد و روایی آن نیز به صورت صوری و محتوایی توسط خبرگان تایید شد. یافته های حاصل از تحلیل داده ها با استفاده از آزمون ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین مولفه های هوش هیجانی معلمان (شامل خودآگاهی، خودکنترلی، همدلی، مهارت های اجتماعی و انگیزش) و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (۰.۴۵ ≤ r ≤ ۰.۶۱، p<۰.۰۱). این نتایج با پژوهش های پیشین از جمله تحقیقات غلامعلی لعل زاده (۱۳۹۸) و Goleman (۲۰۰۱) همسو است و تاکید می کند که هوش هیجانی بالا در معلمان می تواند فضای روانی کلاس را بهبود بخشیده، ارتباط موثر با دانش آموزان را تقویت کند و در نتیجه، به رشد عملکرد تحصیلی آنان منجر شود. در نهایت، پژوهش حاضر بر اهمیت آموزش و ارتقای مهارت های هیجانی-اجتماعی در برنامه های بازآموزی معلمان تاکید دارد و پیشنهاد می دهد که سیاست گذاران آموزشی، هوش هیجانی را به عنوان یکی از معیارهای مهم در جذب و تربیت معلمان مدنظر قرار دهند.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، معلمان ، پیشرفت تحصیلی ، دانش آموزان ، روان شناسی تربیتی