اندازه گیری آب مصرفی خالص داخل شالیزارهای گیلان در طی یک سال زراعی

یکی از مسایل مربوط به آبیاری شالیزار در گیلان، اندازه گیری آب مصرفی برنج می باشد. حجم آب آبیاری در اراضی مختلف استان گیلان، با توجه به نوع منبع آبی بسیار متفاوت می باشد. همچنین اعداد و ارقام ارائه شده برای حجم آب مصرفی در بخش کشاورزی بسیار متفاوت است و در مورد این اعداد، تردیدهای جدی وجود دارد. انجام یک پژوهش میدانی در سطح کشور که بتواند اعداد واقعی در باره حجم آب مصرفی محصول برنج را ارائه نماید، امری ضروری است. نتایج چنین پژوهش هایی میتواند به مسئولین و تصمیمگیران این بخش کمک زیادی نماید. هدف اصلی از این پژوهش، اندازه گیری مستقیم و میدانی آب مصرفی برنج در استان گیلان تحت مدیریت کشاورزان شالی کار بود. در این پژوهش، حجم آب مصرفی اراضی شالیزاری در دشتها و منابع آبی مختلف در مزارع سنتی و تجهیز شده در طول یک فصل زراعی (۹۶-۱۳۹۵) اندازهگیری شد. همچنین نیاز آبی خالص برنج بر اساس داده های نزدیکترین ایستگاه هواشناسی برای سال انجام تحقیق و ده سال گذشته به روش پنمن مانتیث محاسبه و با مقادیر نیازآبی ارائه شده در سند ملی و کتاب نیاز آبی گیاهان زراعی و باغی (فرشی و همکاران، ۱۳۷۶) مقایسه شد. سپس با برآورد میزان بارش موثر در طول دوره رشد و با عنایت به میزان آب مصرفی و عملکرد محصول اندازه گیری شده در مزارع، بهرهوری مصرف آب محصول برنج محاسبه گردید. نتایج نشان داد که متوسط آب مصرفی در سر مزارع استان گیلان ۹۳۸۵ متر مکعب در هکتار بوده است. آب مصرفی در سر مزرعه در غرب و شرق و مرکز به ترتیب ۹۱۰۴، ۹۴۵۵ و ۹۴۲۲ متر مکعب در هر هکتار بود که نشان میدهد تفاوت زیادی بین مقادیر آب مصرفی در سه منطقه وجود ندارد. آب مصرفی مزرعه تجهیز شده و مزرعه سنتی مجاور به ترتیب ۹۲۸۹ و ۹۶۶۴ متر مکعب در هکتاربود. مقدار آب مصرفی در شرق استان در رودسر (خارج شبکه) و رودبنه لاهیجان (داخل شبکه) به ترتیب به ترتیب برابر ۹۵۲۲، ۹۳۸۸ و در گشت فومن (خارج شبکه) و رودپیش فومن (داخل شبکه) به ترتیب ۸۹۰۳ و ۹۳۵۰ مترمکعب در هکتار اندازهگیری شد. مقدار آب مصرفی از منبع چاه و آب سطحی به ترتیب ۸۳۴۵ و ۹۶۶۴ متر مکعب در هکتار اندازهگیری شد؛ که نشان می دهد مصرف مزرعه ای که از چاه آبیاری میشود به مقدار ۱۳۱۹ (متر مکعب در هر هکتار۱۶ درصد) کمتر از مزرعه تحت پوشش شبکه آبیاری بوده است. مقدار آب مصرفی اراضی باالدست و پایین دست به ترتیب ۱۰۷۴۵ و ۸۷۲۷ متر مکعب در هکتار اندازهگیری شد که نشان دهنده تفاوت ۱۹ درصد در این دو منطقه میباشد. مقدار آب مصرفی در مزرعه تجهیز شده ۷۶۶۱ و در مزرعه سنتی ۷۸۴۶ متر مکعب در هکتار اندازهگیری شد که تفاوت زیادی نداشتند.

کلیدواژه ها:

آبیاری ، آب مصرفی ، برنج ، شالیزار ، نیاز خالص ، بهره وری