سیر تحول معماری خانه های تاریخی قم از دوره قاجار تا پهلوی (مطالعه موردی: خانه یزدان پناه و خانه طهماسبی)

معماری مسکونی ایران در گذر از دوره قاجار به پهلوی، دست خوش تحولات عمیقی در ابعاد کالبدی، عملکردی و معنایی شده است. در این پژوهش، برای شناخت و تحلیل تحولات معماری مسکونی، مطالعه تطبیقی بر روی دو نمونه شاخص از خانه های تاریخی قم صورت گرفته است: خانه یزدان پناه برای دوره قاجار و خانه طهماسبی به عنوان نمونه ای از دوره پهلوی. روش تحقیق توصیفی _ تحلیلی است که با استفاده از مطالعات میدانی و منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد در سطح کالبدی: گذر تدریجی از معماری درون گرا به برون گرا، تغییر در سیستم های ساخت، استفاده از مصالح جدید و دگرگونی در به کارگیری تزئینات رخ داده است. در سطح عملکردی: تحول در سازماندهی فضایی از الگوی حیاط مرکزی به سمت پلان های باز، تغییر در نحوه استفاده از فضاها و تحول در الگو های حرکتی (سیرکولاسیون) مشاهده می شود و در سطح معنایی: تغییر در مفهوم خانه از یک مکان مقدس و درون گرا به فضایی مدرن و برون گرا، تحول در معنای محرمیت و حریم خصوصی صورت گرفته است. این تحولات که نتیجه تاثیر گذاری مستقیم تعامل عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است؛ منجر به شکل گیری گونه ای جدید از معماری مسکونی شد که تلفیقی از سنت و مدرنیته را در خود جای داده است.

کلیدواژه ها:

معماری مسکونی ، دورهی قاجار ، دورهی پهلوی ، خانهی یزدان پناه ، خانه طهماسبی