مطالعه منتقدانه محتوای کتاب های درسی با نگرش آموزش شهروند وظیفه شناس

در جهان امروز، که با تحولات شتابان اجتماعی، فرهنگی و سیاسی همراه است، نظام های آموزشی بیش از هر زمان دیگری موظف اند آموزش شهروندانی آگاه، وظیفه شناس و مشارکت جو را بر عهده بگیرند. در این راستا، کتاب های درسی به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای رسمی آموزش، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی به نگرش ها، ارزش ها و رفتارهای دانش آموزان دارند. آموزش شهروند وظیفه شناس ، مفهومی فراتر از آموزش قواعد شهروندی است و شامل آگاهی اجتماعی، اخلاق مدنی، وظیفه شناس یت پذیری، احترام به تنوع و آمادگی برای مشارکت فعال در جامعه می شود. بررسی محتوای کتاب های درسی از منظر آموزش شهروند وظیفه شناس ، نشان می دهد که این محتواها تا چه اندازه توانسته اند به مفاهیم بنیادین شهروندی بپردازند. با نگرش ی منتقدانه ی به محتوای آموزشی، می توان دریافت که تاکید یک جانبه بر ارزش های ملی، غفلت از تنوع فرهنگی، نادیده گرفتن گفتمان های منتقدانه ی و تمرکز بر اطاعت به جای مشارکت، از موانع اصلی در مسیر آموزش شهروند وظیفه شناس به شمار می روند. بسیاری از کتاب ها با زبانی آمرانه و محتواهایی یکنواخت، ذهن دانش آموزان را به سمت پذیرش بی چون وچرا سوق می دهند. در حالی که آموزش شهروند وظیفه شناس نیازشناس فضایی برای پرسش گری، مطالعه، منتقدانه و تفکر مستقل است. آموزش صرف اطلاعات تاریخی، جغرافیایی یا دینی، بدون توجه به مهارت های مشارکت جویانه، به شهروندسازی فعال منجر نمی شود. به علاوه، کمبود توجه به مسائل معاصر مانند حقوق بشر، محیط زیست، برابری جنسیتی و عدالت اجتماعی، شکاف عمیقی میان واقعیت های زندگی امروز و محتوای آموزشی ایجاد می کند. مطالعه منتقدانه ی نشان می دهد که بازنمایی نقش های جنسیتی در کتاب های درسی همچنان با کلیشه های سنتی همراه است و از آموزش برابر شهروندان زن و مرد غفلت می شود. همچنین اقلیت های فرهنگی، مذهبی و زبانی در بسیاری از محتواها نادیده گرفته شده اند یا به گونه ای تقلیل یافته و حاشیه ای معرفی می شوند. این در حالی است که تنوع فرهنگی یکی از ارکان آموزش شهروند جهانی و وظیفه شناس است. علاوه بر این، مشارکت پذیری دانش آموزان به جای آموزش صرف انضباط پذیری باید در اولویت باشد، تا نسل آینده توانایی تعامل فعال با ساختارهای اجتماعی و سیاسی را داشته باشد..

کلیدواژه ها:

یادگیری شهروند ، وظیفه شناس ، کتاب درسی ، مشارکت پذیری ، آموزش شهروندی ، مطالعه منتقدانه.