تحول ها و چشم انداز منطقه گرایی تجاری ایران

منطقه گرایی تجاری، به معنای انعقاد موافقتنامه های متضمن تبادل متقابل ترجیح های تجاری (در ابعاد منطقه ای و فرامنطقه ای)، در دهه های اخیر رشد شتابان، فراگیری گسترده و عمق و تاثیر بسیاری در اقتصاد بین الملل یافته است، به نحوی که شبکه های متعدد و درهم تنیده موافقتنامه های منطقه گرایی تجاری تقریبا همه کشورهای جهان و با شدتی بیشتر کشورهای مهم صادرکننده را دربرگرفته و ابعاد فرامنطقه ای نیز یافته است و بیشتر صادرات جهانی هم در چنین قالبی صورت می گیرد. ایران از دهه ۱۳۸۰ش فعالسازی منطقه گرایی تجاری را آغاز کرده است، اما ماحصل این دو دهه تلاش، با طرف های معدود و دامنه محدود موافقتنامه هایی که به اجرا درآمده است، اثرگذاری تجاری چندانی به همراه نداشته و سهمی اندک در صادرات کشورمان ایفا کرده است. در این مقاله، با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و بهره گیری از نظرهای خبرگی، موانع منطقه گرایی تجاری در ایران در دو دسته کلی موانع خارجی و موانع داخلی شناسایی شده است. ارزیابی این موانع درخصوص موافقتنامه تجارت آزاد ایران با اتحادیه اوراسیا، با درنظرداشتن آنچه از اجرای موافقتنامه موقت فیمابین و روندهای آن استنباط می شود، نشانه ای از غلبه بر هر دو مانع خارجی (محدودیت های بین المللی ایران در ایجاد فرصت) و داخلی (ضعف های داخلی در بهره گیری از فرصت) به شمار می رود که ممکن است به منزله نقطه عطف پس از دو دهه تجربه منطقه گرایی تجاری در ایران باشد. به نظر می رسد مقارنت زمانی انعقاد این موافقتنامه با تنگناهای ناشی از تحریم دو طرف در این موفقیت موثر بوده است.

کلیدواژه ها:

اتحادیه اقتصادی اوراسیا ، ایران ، منطقه گرایی تجاری ، موافقتنامه تجارت آزاد ، موافقتنامه تجارت ترجیحی