مثنوی "جام جم" اوحدی مراغه ای (تحلیل ساختار، سبک شناسی و بررسی کیفی و نقد ادبی)

اوحدی مراغه ای، شاعر صوفی مسلک ایرانی، عمدتا در دوران حکومت ایلخانیان در آذربایجان می زیسته است. اثر بی همتا و بی نظیر «جام-جم» اوحدی، یکی از شاهکارهای بی بدیل ادبیات فارسی در بیان موضوعات اخلاقی، اجتماعی، عرفانی و حکمی است. این اثر به عنوان نماینده ای از ادبیات فارسی قرون میانه، از منظر تاریخی نیز اهمیت بسزایی دارد. این کتاب مهم ترین و نام آورترین اثر وی به شمار می رود که «جام جهان بین» نیز نامیده می شود. «جام جم» در سال ۷۳۳ هجری قمری و با ۵۰۰۰ بیت سروده شده است. شاعر در تحکیم و بیان مضامین و موضوعات این اثر بی مانند، از حکایات بهره برده است. اوحدی در کتاب خود از «حدیقه» سنایی تقلید کرده است، اما این اثر از صورت و ساختاری منسجم و منظم برخوردار است. اوحدی در ابیات «جام جم» با گردآوری ۱۳۳ شعر عرفانی و تعلیمی، خود را از لحاظ سیاسی، اجتماعی و مذهبی به جایگاهی ممتاز نسبت به «حدیقه» سنایی که این رقم تقریبا ۷۰ می باشد، رسانده است. در نقد ساختاری این مثنوی، عناصر مختلف زبانی از قبیل واجی، نحوی، معنایی و واژگانی مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد. همچنین عناصر روایی مانند پیرنگ، شخصیت، راوی و لحن و صحنه نیز مورد کاوش و کنکاش قرار می گیرد. هر متن ادبی از چندین ساختار یا نظام متفاوت واژگانی، زبانی، نوشتاری و... تشکیل شده است و معنای آن از طریق کنش ها و تنش های دائمی میان این ساختارها حاصل می گردد. این نظام ها در هم تنیده شده اند و هر کدام دارای قواعد و الگوهای خاص خود هستند که می توان به صورت مجزا و مستقل مورد تحلیل قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

اوحدی مراغه ای ، جام جم ، ساختار شعر ، ساختار متن ، ساختار روایت