عدالت شاه در فرهنگ سیاسی عصر قاجار

سیاست نامه و اندرزنامه نویسی در دوره اول قاجار به عنوان میراث ادب و اندیشه سیاسی ایران، جایگاه مهمی در مطالعات تاریخی و علوم سیاسی دارد. اندرزنامه‎نویسان این دوره در پیوند با سنت سیاست نامه نویسی ایرانی، بعد از اینکه به لزوم سلطنت و پادشاهی اشاره نموده اند، کارکردها و وظایفی برای پادشاه تعریف و مشخص نموده اند تا شاه با کاربست آنها، شایسته مقام سلطنت و ظل اللهی گردد. این کارکردها تکرار همان وظایف شاه در اندیشه ایران باستان و دوره ایران اسلامی می باشد، که با توجه به اقتضائات دوران قاجار، تکرار و بازنویسی شده اند. پس از سلطنت، عدالت از محوری ترین بحث های اندرزنامه هاست. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی در صدد پاسخ گویی به این سوال است که عدالت شاه چه جایگاهی در فرهنگ سیاسی عصر قاجار داشت؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که پس از سلطنت، عدالت از محوری ترین بحث های اندرزنامه ها است. عدالت اگرچه در اندیشه ایرانی عنایت شهریاری بود، اما ریشه عقلانی داشت و ضرورت تداوم فرمانروایی شمرده می شد. شاه به حکم تعلق به استمرار سلطنت خود می‎بایست عدالت ورزد و از بیداد دوری کند تا شایسته لقب شاه عادل گردد و حکومت وی مشروعیت پیدا کند.

کلیدواژه ها:

عدالت ، شاه ، اندرزنامه نویسی ، دوره قاجار ، مقام سلطنت