تحلیل شاخص های فنی– اقتصادی در صنعت پرورش گاو شیری اصفهان با استفاده از سناریوهای مختلف قیمت گذاری شیر

هدف: صنعت پرورش گاو شیری به معیارهای تولیدی، اقتصادی و تغذیه ای برای بهبود تصمیم گیری و افزایش سودآوری متکی است. هزینه خوراک و درآمد فروش شیر، بیش ترین سهم را در اقتصاد گله ها دارند. بااین حال، روش های قیمت گذاری شیر در ایران، به دلیل نادیده گرفتن کیفیت و ترکیبات شیر، چالش برانگیز است. استفاده از شاخص هایی مانند درآمد مازاد بر هزینه خوراک، شیر تصحیح شده براساس پول، درآمد برابر با هزینه خوراک و نسبت قیمت شیر به خوراک، ابزاری موثر برای تحلیل حاشیه سود و مدیریت بهینه گله هاست. هدف از این پژوهش، تحلیل حاشیه سود در گله های پرورش گاو شیری هلشتاین در استان اصفهان با استفاده از شاخص های فنی-اقتصادی و بررسی اثر سناریوهای مختلف قیمت گذاری شیر بر سودآوری براساس این شاخص ها است. روش پژوهش: در این پژوهش، از دو مجموعه داده استفاده شد؛ مجموعه اول داده ها شامل ۴,۶۳۷,۶۲۹ رکورد روزانه تولید شیر، درصد چربی، درصد پروتئین و شمار سلول های بدنی شیر مربوط به ۲۵۵,۸۰۴ گاو در ۱۲۰ گله در استان اصفهان طی سال های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ بود. مجموعه دوم داده ها نیز شامل اطلاعات اقتصادی پنج گله منتخب که شامل قیمت خوراک و شیر بودند. هزینه خوراک براساس پروتئین خام و انرژی خالص شیردهی با استفاده از مدل رگرسیونی برآورد شد. نیاز روزانه انرژی و پروتئین گاوها با معادلات استانداردNRC (۲۰۰۱) محاسبه گردید. چهار سناریوی قیمت گذاری شیر براساس تعداد و سطوح مولفه های مربوط به کیفیت شیر در نظر گرفته شد. شاخص های فنی-اقتصادی براساس هر سناریو، با کدنویسی در نرم افزار SQL SERVER (نسخه ۱۸) محاسبه شدند. تجزیه و تحلیل های آماری با استفاده از نرم افزار SAS (نسخه ۴/۹) انجام شد. هم چنین برای بررسی اثر کیفیت شیر بر سودآوری در سناریوهای مختلف قیمت گذاری، شیر تولیدی براساس کیفیت درجه بندی شد. برای بررسی اثر ورودی هایی مانند تولید شیر، درصد چربی و پروتئین شیر، قیمت شیر و خوراک بر شاخص های فنی-اقتصادی، تحلیل حساسیت در نرم افزار مایکروسافت Excel (نسخه ۲۰۲۱) انجام شد. یافته ها: میانگین قیمت هر مگاکالری انرژی و هر گرم پروتئین خام به ترتیب ۴۴۲۱۵ و ۲۲۲ ریال برآورد شد. درآمد مازاد بر هزینه خوراک به ازای هر راس گاو در روز ۲۸۲۳۵۲۰ ریال با دامنه ۵۴۹۰۰۰- تا ۱۰۳۹۸۰۰۰ ریال برآورد شد. براساس میانگین ۱/۲۱ کیلوگرمی درآمد برابر با هزینه خوراک، پرورش دهندگان گاو شیری در استان اصفهان حدود ۵۲ درصد از درآمد شیر را صرف هزینه خوراک می کنند. میانگین شیر تصحیح شده براساس پول (۱/۴۱ کیلوگرم) حدود یک درصد بیش تر از میانگین شیر تولیدی (۸/۴۰ کیلوگرم) بود. میانگین نسبت قیمت شیر به قیمت خوراک نیز (۳۳/۰±) ۲۷/۱ با دامنه ۵۳/۰ تا ۲/۴ برآورد شد. براساس نتایج آنالیز حساسیت، کاهش ۱۰ درصدی در قیمت خوراک و افزایش ۱۰ درصدی در قیمت شیر به ترتیب منجر به افزایش ۱۳ تا ۱۵ درصد و ۲۲ تا ۲۵ درصد در شاخص درآمد مازاد بر هزینه خوراک شد. نتایج گروه بندی براساس کیفیت شیر نشان داد با افزایش کیفیت شیر، بهبود در شاخص های موردمطالعه تنها در سناریوهایی رخ می دهد که سطوح پایه پروتئین و چربی شیر بالا باشد. نتیجه گیری: نتایج به دست آمده نشان داد که سناریوهای پیشرفته تر قیمت گذاری، شامل سطوح پایه بالاتر برای ترکیبات شیر و لحاظ کردن پارامترهای مربوط به کیفیت بهداشتی شیر، اثر قابل توجهی بر بهبود سودآوری و تشویق به تولید شیر باکیفیت بهتر دارد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل حساسیت نیز نشان داد که نوسانات ایجادشده در میزان تولید شیر، قیمت شیر و قیمت خوراک بیش ترین تاثیر را بر شاخص های اقتصادی دارند. بنابراین، اصلاح روش های قیمت گذاری شیر و لحاظ نمودن مولفه های مرتبط با کیفیت و ترکیبات شیر در قیمت گذاری آن می تواند انگیزه دامداران را در تولید شیر با کیفیت تر افزایش داده، سودآوری گله های پرورش گاو شیری را بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

آنالیز حساسیت ، ارزیابی اقتصادی ، سیستم قیمت گذاری ، گاوهای شیری ، معیار های سودآوری