بررسی و مقایسه فیتوشیمیایی برخی جمعیت های شیرین بیان (Glycyrrhiza glabra L.) بومی ایران در شرایط مرزعه

شیرین بیان گیاهی است علفی و چند ساله  از تیره پروانه آساها که خواص دارویی متعددی از جمله  آنتی اکسیدانی، ضد میکروبی، ضد ویروس، ضد التهاب و ضد انعقاد دارد. شیرین بیان یکی از گیاهان مهم و استراتژیک در ایران است و ایران یکی از کشورهای عمده صادر کننده ریشه آن محسوب می شود. در این پژوهش، تنوع صفات فیتوشیمیایی ریزوم در برخی جمعیت های شیرین بیان بومی ایران در شرایط مزرعه بررسی شد. ریزوم جمعیت های مختلف در سال ۱۳۹۸ از مناطق مختلف ایران جمع آوری و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با ۵ تکرار در کلکسیون گیاهان دارویی دانشگاه شهید بهشتی تهران کشت گردید. صفات مورد بررسی شامل مقدار گلیسیریزیک اسید، گلابریدین، لیکوریتجنین، لیکوریتین، رزمارنیک اسید، روتین، فنل کل، فلاونوئیدکل و فعالیت آنتی اکسیدانی در ریزوم گیاه بودند. بیشترین محتوای گلیسیریزک اسید (۱۷/۱۵۵ میلی گرم بر گرم وزن خشک) و گلابریدین (۴۶/۱۹ میلی گرم بر گرم وزن خشک) به ترتیب در جمعیت کازرون و ایلام مشاهده شد. جمعیت یاسوج دارای بیشترین لیکوریتین (۳۲/۵ میلی گرم بر گرم وزن خشک) و لیکوریتیجنین (۱۶/۱۲ میلی گرم بر گرم وزن خشک) بود. همبستگی مثبت و معنی داری بین گلابریدین و لیکوریتین در سطح پنج درصد مشاهده شد، ولی با IC۵۰ دارای همبستگی منفی و معنی دار در سطح پنج درصد بود. براساس نتایج حاصل از تجزیه خوشه ای، ۲۲ جمعیت شیرین بیان در پنج گروه اصلی قرار گرفتند. تجزیه به عامل ها نشان داد که چهار عامل اول توانستند ۲۱/۶۹ درصد از کل واریانس را توجیه نمایند. در مجموع، یافته های این تحقیق نشان داد که جمعیت های مورد بررسی شیرین بیان دارای خصوصیات فیتوشیمیایی منحصر به فردی بودند که می توان از آن ها برای طراحی برنامه های اصلاحی و نیز صنایع داروسازی استفاده نمود.

کلیدواژه ها:

تجزیه خوشه ای ، تنوع ، اصلاح ، گلیسیریزیک اسید ، گلابریدین