رهیافتی بر خاستگاه پدیداری روایت «امرت ان اقاتل الناس حتی یقولوا: لا اله الا الله» (با تاکید بر روش ابداعی خوتیر ینبل در تحلیل اسنادی آن)

هدف: مسئله خاستگاه پیدایش روایات در نگاه مستشرقان، علی رغم گذشت یک سده، از مباحث نوپدید در مطالعات حدیثی معاصر تلقی می گردد؛ به گونه ای که بازشناخت شیوه آنان در ارزیابی روایات، از ضرورت این امر گواهی می دهد. در پژوهش حاضر تلاش بر آن است تا با خوانشی مجدد از مصادر روایی و اتکا بر شیوه مستشرقان، به تاریخ گذاری روایت «امرت ان اقاتل الناس» پرداخته شود و از این رهگذار تبیین گردد که یافتن راوی مشترک در تعیین حد زمانی نشر روایت، کدامین دوره را نخستین خاستگاه ترویج آن معرفی می کند.روش پژوهش: شیوه پژوهش در نوشتار حاضر، توصیفی تحلیلی و سطح تحلیل نیز، تحلیل اسنادی دلالی با رویکرد قواعد تاریخ گذاری درون متنی و برون متنی است. در این پژوهش با فیش برداری کتابخانه ای استنادی، نخست اطلاعات خارج از متن گردآوری شده است. در گام دوم نیز با دسته بندی گزاره ها و اسناد روایت در جوامع روایی فریقین، به تاریخ گذاری درونی آن پرداخته شد. در نهایت با یافتن راوی مشترک حد زمانی پیدایش و نشر روایت تعیین گردید.یافته ها: تحلیل محتوایی روایت مورد بحث، از رشد فزآینده متن در منابع متاخر حکایت می کند که به نظر می رسد بتوان گسترش روایت به تناسب درخواست توجیه گران، تسامح مدونان در گردآوری احادیث و... را عواملی اثربخش در رشد متنی روایت تلقی نمود. از سوی دیگر تحلیل فرازهای چالشی روایت، قتال با مطلق کفار را تایید نمی کند؛ زیرا فرض این مدلول از حدیث، در تعارض کامل با معیارهای نقد متنی است. همچنین یافتن راوی مشترک (ابن شهاب) در اسناد و حضور قرائن دال بر شکل گیری اعتراضات به جهاد دعوت در دوره زیست وی، از توسع روایت در عصر فتوحات امویان حکایت می کند.نتیجه گیری: بر پایه مطالعات انجام پذیرفته پیرامون ارزیابی بافت گفتمانی نشر روایت، باید دانست که مشروعیت بخشی بر اقدامات خلفا و نیز تحریک افراد به منظور حضور موثر آنان در فتوحات، از جمله عوامل دخیل در همانندسازی گزاره مورد بحث به شمار می رود. اما تقویت این احتمال که در آغاز، روایت به صورت غیرضابطانه نقل شده باشد و راویان و مدونان نسل های پسینی در فرآیند مقبولیت بخشی به فتوحات، آن را مخدوش نقل کرده باشند، چندان دور از ذهن به نظر نمی رسد. در نهایت با توجه به روایات اسباب صدور، می توان گفت که اساسا روایت مذکور در راستای حقیقتی دیگر بیان شده و بر مفاهیمی همچون اجتناب از قتل، خونریزی و تعیین حدود آن در میان مسلمانان استوار است.

کلیدواژه ها:

سبب صدور روایت ، خوتیر ینبل ، حلقه مشترک ، منابع حدیثی ، روایت «امرت ان اقاتل الناس حتی یقولوا: لا اله الا الله»