طبقه بندی حساسیت جنگل های شهرستان لردگان براساس ویژگی های ساختاری و بیوفیزیکی

مقدمه و هدف: جنگل ها در سراسر جهان به علت قرارگیری در معرض خطرات گوناگون، به زیست بوم هایی حساس و نیازمند به حفاظت تبدیل شده اند. با درنظر گرفتن اینکه پیامدهای منفی تخریب و کاهش کیفیت جنگل ها، همیشه به­عنوان تهدیدات جدی برای زیست بوم های جنگلی شناخته می شوند، برنامه ریزی و فراهم کردن ابزارهای موثر برای جلوگیری یا کاهش این تخریب ها و شناسایی مقدار حساسیت آنها، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. از این رو، هدف از این پژوهش طبقه بندی حساسیت جنگل های شهرستان لردگان براساس ویژگی های ساختاری رویشگاه های جنگلی و بیوفیزیکی (ویژگی­های زمین­ریخت شناسی و آب شناختی) است.مواد و روش ها: در پژوهش پیش رو، درجه حساسیت رویشگاه های جنگلی شهرستان لردگان بر مبنای شاخص های مهم ساختاری مربوط به سلامت جنگل (شاخص سطح برگ و تراکم جنگل)، شاخص های فیزیوگرافی (شیب، جهت و ارتفاع) همراه با وضعیت بارندگی و کاربری/ پوشش اراضی طبقه بندی شدند. بدین منظور نقشه های مربوط شاخص های ساختاری به همراه کاربری با استفاده از تصاویر ماهواره ای تهیه و صحت سنجی شدند. نقشه شاخص های فیزیوگرافی با استفاده از نقشه توپوگرافی استان تهیه شد و در ادامه متوسط بارندگی سالانه با استفاده از سری زمانی مقادیر بارندگی ماهانه مربوط به ایستگاه های سینوپتیک و باران سنجی واقع و نزدیک در منطقه مورد پژوهش، محاسبه و پس از توسعه رابطه رگرسیونی، نرخ تغییرات سالانه این متغیر در هر ایستگاه به­دست آمد و نقشه سازی شد. تمامی نقشه های مورد نیاز با استفاده از توابع موجود در نرم­افزار ArcGIS ۱۰.۷، به رستر تبدیل و در چهار طبقه کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد طبقه بندی شدند. نقشه های طبقه بندی­شده (استاندارد­شده) شاخص ها در وزن نسبی محاسبه-شده با استفاده از روش دلفی ضرب شدند و نقشه طبقه بندی­شده نمایه حساسیت در سطح رویشگاه های جنگلی بر اساس میانگین نقشه های وزن دار محاسبه شد. در نهایت، همبستگی آماری (درجه تاثیر) میان نمایه حساسیت و شاخص ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون ارزیابی شد.یافته ها: تلفیق نقشه های وزن دار شاخص ها، محاسبه و طبقه بندی نقشه نمایه حساسیت در سطح رویشگاه های جنگلی نشان داد که ۳۴/۱۸۳۸۶ هکتار (۴۴/۱۴ درصد)، ۵۸/۴۸۳۳۳ هکتار (۹۶/۳۷ درصد)، ۱۸/۳۸۱۷۹ هکتار (۳۰ درصد) و ۹۰/۲۲۴۰۵ هکتار (۶۰/۱۷ درصد) از کل وسعت کل رویشگاه به­ترتیب در طبقات با سطح حساسیت کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد قرار داشتند. تجزیه و تحلیل رابطه آماری (درجه تاثیر) میان نمایه حساسیت و شاخص ها نشان داد که طیف تغییرات مکانی درجات حساسیت در گستره های مختلف رویشگاه متاثر از همبستگی بالا و مستقیم آن با شاخص های سطح برگ و درصد تراکم جنگل و همبستگی منفی (تاثیر منفی) مقادیر بارندگی است. همچنین تلفیق شاخص های فیزیوگرافی (شیب، جهت و ارتفاع)، نشان داد که در صورت افزایش مقادیر این شاخص ها به سمت حد آستانه (طبقات سه و چهار)، مقدار حساسیت و آسیب پذیری رویشگاه های جنگلی نیز افزایش می یابد.نتیجه گیری: این پژوهش نشان داد که ارزیابی دقیق مکانی شاخص های مربوط به حساسیت در رویشگاه های جنگلی لردگان با سلول های شبکه ۳۰ در ۳۰ متر امکان تجزیه و تحلیل و توصیف رابطه میان شاخص های حساسیت را امکان پذیر می سازد. روند افزایشی بودن متغیرهای اقلیمی و در ادامه تاثیر آنها بر افزایش مقدار حساسیت و آسیب پذیری رویشگاه های جنگلی در بازه بلندمدت نشان می دهد که در سال های آینده در صورت عدم نظارت و مدیریت، این جنگل ها بیش از پیش تحت­تاثیر تغییرات اقلیمی، مخاطرات طبیعی و انسانی قرار خواهند گرفت و در ادامه، افت کیفیت و تخریب این جنگل ها را به­همراه خواهد داشت. پژوهش های آینده می تواند با بررسی دو بعد اساسی دیگر آسیب پذیری (درمعرض­قرار­گرفتن و ظرفیت سازش پذیری) در کنار بعد آسیب پذیری و توجه به نقش جوامع انسانی با توجه به رویکرد سامانه زوجی اجتماعی- بوم­شناسی انجام شود و تصویر دقیق تری از مقدار آسیب پذیری مناطق جنگلی ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری ، سنجش از دور ، شاخص سطح برگ