اثرات روش‎های ذخیره باران و دورآبیاری بر زنده‎مانی کنار (Ziziphus spina-christi (L.) Desf.)، کهور ایرانی (Prosopis cineraria (L.) Druce) و کرت (Acacia nilotica (L.) Delile) در استان بوشهر

مقدمه و هدف: در جنوب ایران، به دلیل شرایط اقلیمی سخت مانند گرما، خشکی، تبخیر زیاد، کمبود بارش، تخریب جنگل ها و تغییر کاربری اراضی، احیاء و توسعه جنگل ها بسیار ضروری است. استفاده از گونه های بومی مانند کنار (Ziziphus spina-christi)، کهور ایرانی (Prosopis cineraria) و کرت (Acacia nilotica) به همراه روش های موثر تامین آب، می تواند در موفقیت پروژه های جنگل کاری نقش کلیدی ایفا کند. این گونه ها به طور طبیعی در منطقه می رویند و از نظر اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی دارای ارزش بالایی هستند. این پژوهش با هدف بررسی مناسب ترین روش ذخیره نزولات آسمانی و دور آبیاری برای استقرار و زنده مانی این سه گونه درختی انجام شد.مواد و روش ها: این پژوهش در ایستگاه تحقیقات آبخوانداری استان بوشهر (روستای کناری، شهرستان تنگستان) در زمینی به مساحت ۱۰ هکتار با اقلیم گرم و خشک و در ناحیه رویشی صحارا-سندی اجرا شد. بستر پژوهش شامل آبرفت های بادبزنی با خاک لومی سنگریزه دار و پوشش طبیعی تخریب شده ی درخت کنار بود. شیب زمین کمتر از ۵ درصد و جهت کلی آن شرقی-غربی است. آزمایش به صورت طرح بلوک های کامل تصادفی با آرایش اسپلیت پلات سه باره و در سه تکرار انجام گرفت. در این مطالعه، چهار عامل بررسی شد: روش ذخیره نزولات (بند خاکی و کنتورفارو)، دور آبیاری (۲۵ و ۳۵ روزه)، مدت آبیاری (دو سال و سه سال) و گونه گیاهی (کنار، کهور ایرانی و کرت). بندهای خاکی و کنتورفارو طبق نقشه برداری در خطوط مشخص پیاده سازی شدند. در هر کرت فرعی، ۳۶ نهال از هر گونه کاشته شد. آبیاری نهال ها از نیمه دوم فروردین تا پایان آبان در دوره های مشخص شده انجام شد و طی دوره های دو یا سه ساله ادامه داشت. در کنار آبیاری، عملیات نگهداری نیز انجام شد. در پایان، تعداد نهال های زنده شده شمارش، ثبت و داده ها برای بررسی زنده مانی گونه ها تحلیل شد.یافته ها: نتایج نشان داد که میانگین درصد زنده مانی کل برای کنار، کهور ایرانی و کرت به ترتیب ۷/۶۲ درصد، ۹/۴۹ درصد و ۲۷ درصد بود. تفاوت بین میانگین‎ زندهمانی سه گونه درختی کشت‎شده در سطح پنج درصد معنی‎دار بود. نتایج نشان داد که اثرات متقابل ذخیره نزولات آسمانی، دورآبیاری، و سال های آبیاری بر اندازه زنده مانی گونه‎های کشت‎شده در طرح معنی‎دار بود (α=۵%)، (Sig. = ۰.۰۰۹). زنده‎‎مانی نهال‎ها پشت بندخاکی از کنتورفارو بیشتر بود. زنده‎مانی نهال‎ها طی ۱۰ سال روند کاهشی داشت ولی اندازه مرگ و میر نهال‎ها طی دوسال اول اجرای آزمایش بیشترین اندازه بود. مرگ و میر گونه کنار از سال چهارم به بعد متوقف شد اما مرگ و میر کرت و کهور ایرانی با سرعت کمتری تا سال پایانی طرح ادامه داشت. آنالیز داده‎های بارندگی نشان داد که دوسال اول و سه سال پایانی اجرای پژوهش، دوره‎های خشکسالی بودند. با این وجود، به دلیل انجام آبیاری کمکی و ذخیره باران، نهال‎های کشت شده زنده ماندند، که نشان‎دهنده ضرورت انجام عملیات حمایتی (آبیاری و ذخیره باران) برای انجام پروژه‎های جنگلکاری در جنوب کشور است.نتیجه گیری: نتایج این آزمایش نشان داد که  استقرار و زنده‎مانی کنار (Ziziphus spina-christi (L.) Desf.)، کهور ایرانی (Prosopis cineraria (L.) Druce) و کرت (Acacia nilotica (L.) Willd.) در طرح‎های احیاء و توسعه جنگل نیاز به اجرای عملیات حمایتی مانند آبیاری کمکی و ذخیره نزولات آسمانی دارد. اگرچه دوسال اول و سه سال آخر اجرای پژوهش با خشکسالی مواجه بود، اما انجام عملیات آبیاری کمکی و ذخیره باران به استقرار و زنده‎مانی نهال ها کمک کرد؛ بهطوری­ که زنده‎مانی کنار، کهور ایرانی و کرت به ترتیب  ۸/۶۲ درصد، ۹/۴۹ درصد و ۲۷ درصد بود و این نشان داد که اجرای عملیات حمایتی به استقرار و رشد اولیه نهال‎ها کمک کرد. از نظر آبیاری کمکی، آبیاری تا سه سال و هر ۲۵ روز یکبار نتایج بهتری نسبت به دیگر دوره آبیاری نشان داد. از نظر روش‎های ذخیره باران، بند خاکی به دلیل نگهداری آب بیشتر نتایج بهتری نسبت به روش کنتورفارو نشان داد. پژوهش‎های بیشتر در زمینه عملیات حمایتی برای استقرار و رشد اولیه نهال‎ها در پروژه های جنگلکاری توصیه شد.

کلیدواژه ها:

حفاظت ، جنگلکاری ، خشکسالی ، ‎صحارا-سندی ، نهال