عدالت فضایی و تولید معلولیت های مصنوعی در بستر شهر معاصر: رویکردی تحلیلی به مدیریت شهری فراگیر

امروزه یکی از چالش های اساسی در مدیریت شهری معاصر، چگونگی تحقق عدالت فضایی برای همه گروه های اجتماعی و رفع موانع محیطی و کالبدی است که می تواند به شکل گیری آنچه «معلولیت های مصنوعی» نامیده می شود، منجر گردد. معلولیت هایی که نه ناشی از ویژگی های فردی، بلکه محصول طراحی های نابرابر، سیاست های شهری غیرشامل و سازوکارهای تولید فضا هستند. این پژوهش با هدف تحلیل نظری پیوند میان عدالت فضایی و فرآیندهای تولید معلولیت های مصنوعی در شهرهای ایران انجام شده و در تلاش است تا به این پرسش پاسخ دهد که چگونه می توان با بازنگری در سیاست ها، فرآیندهای مدیریتی و شیوه های طراحی فضایی، مسیر حرکت به سوی شهرهای عادلانه و فراگیر را هموار کرد. روش پژوهش مبتنی بر رویکرد نظری تحلیلی است و از طریق تحلیل اسنادی، مرور انتقادی ادبیات، بررسی تجارب تطبیقی جهانی و مطالعه وضعیت داخلی پیش رفته است. چارچوب مفهومی پژوهش بر پایه ی نظریه های عدالت فضایی، تولید فضا، الگوی اجتماعی معلولیت و اصول طراحی فراگیر شکل گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در شهرهای ایران، وجود شکاف های نهادی، نبود یکپارچگی در سیاست های فضایی و فقدان نهادینه سازی طراحی برای همه، از مهم ترین عوامل بازتولید معلولیت های مصنوعی در بستر شهری به شمار می رود. در مقابل، تجارب موفق جهانی تاکید دارند که تحقق عدالت فضایی نیازمند نگاهی سیستماتیک و چندسطحی است که سطوح کلان سیاست گذاری، حکمرانی شهری و عمل طراحی را به هم پیوند دهد. در همین راستا، پژوهش حاضر یک چهارچوب پیشنهادی سه سطحی برای مدیریت شهری عدالت محور در ایران ارائه می دهد که می تواند به عنوان مبنایی برای بازنگری در سیاست ها و توسعه رویکردهای فراگیر در مدیریت شهری مورد استفاده قرار گیرد. این مطالعه تلاش دارد ضمن غنای ادبیات نظری، گامی عملی در جهت شکل دهی به شهری عادلانه تر و انسانی تر در بستر ایران معاصر بردارد.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، معلولیت های مصنوعی ، طراحی فراگیر ، مدیریت شهری فراگیر