تحلیل تطبیقی استعاره کلاسیک: از محاکات ارسطویی تا نظریه تخیل در اندیشه ابن سینا

چیستی و تعریف استعاره، همواره از مسائل مهم در حوزه فلسفه ادبیات بوده است. ارسطو نخستین اندیشمندی است که در دو اثر ارزشمند خود، بوطیقا «فن شعر» و ریطورریقا «فن خطابه»، استعاره را از شیوههای متعارف زبان متمایز میکند و آن را از انواع محاکات برمیشمارد. وی پیوندی عمیق میان استعاره، لذت و تخیل برقرار میکند و در فن خطابه استفاده از استعاره را منجر به ایجاد لذت در مخاطب میداند؛ بدین ترتیب که شنونده را به مشاهده امور وا میدارد. ابنسینا نیز با الهام از دیدگاههای ارسطو در فن شعر، نظریه شعری خود را ارائه داده است. او تحقق شعر را در گرو اجتماع وزن و سخن مخیل میداند با این تفاوت که سادگی کلام را اصل شمرده و استعارههای لطیف و غیر بعید را منشا لذت تلقی میکند. از منظر ارسطو، استعاره فاقد اعتبار معرفتی و صرفا واجد ارزش زیبایی شناختی ست؛ دیدگاهی که ابن سینا نیز در پیوند استعاره با تخیل برآن تاکید دارد. بااین حال، در ترکیب قیاس استعاری، استعاره میتواند کارکرد معرفت شناسانه بیابد. مقاله حاضر، با رویکردی توصیفی- تحلیلی در پی آن است تا ضمن معرفی چیستی و تعریف شعر از دیدگاه ابن سینا، دیدگاه های او درباره شعر و محاکات را بررسی کرده، تعبیرات وی در باب اجزای سخن را تحلیل کند، میزان تطبیق و نزدیکی آرای او به نگره استعاری ارسطو را نشان دهد و جایگاه معرفتی استعاره در نسبت با حقیقت را در اندیشه این دو متفکر روشن سازد.

کلیدواژه ها:

استعاره ، خیال ، فن شعر ، فن خطابه ، محاکات