نقش بازار آب در ارتقاء ارزش اقتصادی منابع آب کشاورزی

هدف مقاله­ حاضر برآورد ارزش اقتصادی منابع آب کشاورزی با درنظرگرفتن نقش بازار آب است. نقش بازار آب در تخصیص بهینه منابع آب، امکان سنجی راه اندازی آن، بررسی کارایی و بررسی ابعاد اقتصادی و تاثیر آن بر منافع کشاورزان به عنوان چهار بخش اصلی این پژوهش، موردبررسی قرار گرفته است. براساس اطلاعات سال زراعی ۱۳۹۹-۱۳۹۸ و داده های توصیفی حاصل از مصاحبه با کشاورزان و کارشناسان، الگوی کشت محصولات کشاورزی منطقه اشتهارد، میزان منابع آب در دسترس، مقادیر مورداستفاده نهاده های تولید و تابع تقاضای نهاده آب به دست آمد. سپس براساس الگوی برنامه ریزی ریاضی مثبت و رهیافت بیشینه آنتروپی یک مدل بهینه سازی با هدف بیشینه سازی سود کشاورزان منطقه در حالت وجود بازار آب در محیط بسته نرم افزاری GAMS کدنویسی شد. پس از تشکیل مدل برنامه ریزی خطی با هدف حداکثرسازی بازده تولید منطقه ای کشاورزان و حل مسئله بهینه سازی، قیمت سایه ای نهاده آب در دشت اشتهارد به ازای هر مترمکعب برابر با ۱۸۷۶۰ ریال به دست آمد. نتایج نشان داد که اختلاف موجود میان قیمت سایه ای نهاده آب و قیمت فروش آب کشاورزی سبب کاهش بهره وری آب کشاورزی شده است. مقادیر قدرمطلق کشش خود قیمتی تقاضا برای نهاده آب به ازای محصولات گندم، جو و یونجه به ترتیب برابر ۴۲/۱ و ۳۶/۱ و ۳۵/۱ به دست آمد. با توجه به مقادیر کشش تقاضا در تولید محصولات زراعی دشت اشتهارد می توان نتیجه گرفت که کشاورزی در منطقه نسبت به نهاده آب کشش پذیری بالایی دارد. با برقراری بازار آب در منطقه، سطح زیر کشت محصول یونجه بیش از ۷۰ درصد کاهش و در مقابل سطح زیر کشت گندم ۸ و جو ۲۰ درصد افزایش نشان داد. نتایج به دست آمده نشان داد که در صورت فراهم شدن زیرساخت های نهادی و قانونی برای برقراری بازار آب کشاورزی توسط نهاد ها و سازمان های ذی ربط دشت اشتهارد، کشاورزان به سمت کاشت محصولات با نیاز آبی کم تر و ارزش اقتصادی بیش تر خواهند رفت. بنابراین برقراری بازار آب در منطقه دشت اشتهارد علاوه بر این که می تواند موجب افزایش ارزش اقتصادی آب کشاورزی در این منطقه شود، با افزایش انگیزه های صرفه جویی کشاورزان در مصرف منابع آبی، باعث استفاده بهینه و صحیح از این نهاده ارزشمند شود.

کلیدواژه ها:

ارزش اقتصادی بازار آب ، تخصیص بهینه ، دشت اشتهارد ، قیمت گذاری آب کشاورزی ، قیمت سایه ای