اختلال بیش فعالی در کودکان دبستانی: از تبیین تا راهکارهای آموزشی

اختلال نقص توجه/بیش فعالی(ADHD) یکی از شایع ترین اختلالات تحولی-عصبی در دوران کودکی است که با سه ویژگی اصلی شامل نقص توجه، بیش فعالی و رفتارهای تکانشی شناخته می شود. بروز این اختلال در دوران دبستان علاوه بر ایجاد اختلال در فرآیند یادگیری، موجب بروز مشکلات رفتاری، هیجانی و اجتماعی می شود که در صورت عدم مداخله به موقع، پیامدهای بلندمدتی همچون افت تحصیلی، کاهش عزت نفس، اضطراب، افسردگی و طرد اجتماعی را در پی دارد. با وجود تحقیقات متعدد در زمینه ADHD، همچنان چالش هایی در حوزه شناسایی دقیق، تشخیص افتراقی و انتخاب راهکارهای آموزشی و درمانی مناسب وجود دارد.این مقاله با هدف مرور نظام مند پژوهش های موجود، به بررسی جامع ابعاد مختلف اختلال بیش فعالی در دانش آموزان دبستانی می پردازد. ابتدا به تعاریف و طبقه بندی های علمی این اختلال بر اساس راهنماهای تشخیصی پرداخته شده و در ادامه مهم ترین علل زیستی، ژنتیکی، روان شناختی و محیطی مورد بررسی قرار گرفته اند. سپس، علائم رفتاری، شناختی و هیجانی اختلال در محیط های مدرسه و خانه تحلیل شده و تاثیرات آن بر یادگیری، تعاملات اجتماعی و سلامت روان کودکان تبیین شده است. در بخش پایانی نیز، اثربخشی رویکردهای آموزشی، به ویژه روش های ساختارمند، آموزش چندحسی، مداخلات رفتاری، همکاری خانواده و مدرسه و بهره گیری از فناوری های نوین همچون بازی درمانی و یادگیری مبتنی بر رایانه مرور شده است.نتایج مرور منابع حاکی از آن است که مداخلات ترکیبی و چندبعدی، به ویژه در بستر مدرسه و با مشارکت فعال والدین، بیشترین تاثیر را در بهبود عملکرد تحصیلی و کاهش نشانه های اختلال دارند. این مطالعه همچنین بر لزوم آموزش تخصصی معلمان و تدوین برنامه های پیشگیرانه در سنین پیش دبستانی و دبستان تاکید دارد. در پایان، شکاف های پژوهشی موجود در ادبیات داخلی و بین المللی شناسایی شده و پیشنهاداتی برای جهت گیری پژوهش های آتی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

اختلال نقص توجه ، بیش فعالی ، مداخلات آموزشی ، مداخلات رفتاری ، عملکرد تحصیلی