جستاری در زندگی و آثار فتح الله شیرازی، قلمدان نگار روزگار ناصری

فتح الله شیرازی، نقاش زیرلاکی دوره ناصری با همه ارزشمندی، گوناگونی و گستردگی آثار، هنرمندی کم وبیش ناشناخته است. موضوع و گستره پژوهش کنونی، رخدادهای زندگی و تاریخ درگذشت، مسیر بالندگی، روش کار، زمینه های نوآوری و سبک شناسی آثار او را در برمی گیرد. پژوهش در پی آن است که با گردآوری گزارش های پراکنده، بازیابی و دسته بندی آثار، به بازشناسی جامع و ژرف تری از آثار این هنرمند و جایگاه او در هنر عصر قاجار دست یابد. بررسی در بخش گزارش رخدادهای زندگی به روش مطالعه تاریخی و سندپژوهی پای بند است؛ و بخش دسته بندی و سبک آثار مبتنی بر جستجوی آرشیوی موزه ای، توصیف کارها، نقد و بررسی نمونه ها و تحلیل سبک شناسی پیگیری شده است. قلمدان نگاری، قاب آینه، انفیه دان، جعبه، نقاشی جلد و چهره نگاره ها ، زمینه اصلی آثار؛ و سبک شناخته او فرنگی سازی است. از دید سبک شناسی، کارهای فتح الله در چهار گروه جای می گیرد: ۱) سیاه قلم ها به ویژه بر بوم های روشن تاب نخودی و بیش تر با طرح گل وپرنده است؛ ۲) آثار تمام رنگی که در بیش­تر نمونه های برجای مانده، چهره نگار و قاب بندی شده است؛ ۳) قلمدان هایی به شیوه سنتی، بیش­تر بر بوم مرقش که یادآور سنت نقاشی زیرلاکی بزرگان شیراز مانند لطفعلی شیرازی است؛ ۴) قلمدان های ساده که شاید برای افراد غیردرباری با بهای کمتری پرداخت می شده است. این گروه با نقش های خلوت و ساده، به آسانی شناسایی می شود. کارهای او در زمینه قلمدان نگاری، جلد کتاب، قاب آینه و جعبه، نمونه های فاخر نقاشی عصر قاجار به شمار می رود و در بازار فروش آثار هنری، از دید ارزش مادی و خواهندگان نگهداری، جایگاه ویژه ای دارد.

کلیدواژه ها:

فتح الله شیرازی ، قلمدان نگاری ، نقاشی زیرلاکی ، هنر عصر ناصری ، هنر قاجار