سبکشناسی تشعیر در مکتب نگارگری قزوین

تشعیر در مکتب نگارگری قزوین که حد فاصل میان مکتبهای تبریز دوم و اصفهان است، به پیشرفت های چشمگیری نایل آمد. این پژوهش با هدف اشراف بر سبک شناسی تشعیرسازی در نگارگری مکتب قزوین، به دنبال پاسخ به این پرسش است که ویژگیهای سبکی تشعیر در مکتب نگارگری قزوین چیست و در مقایسه با تشعیر مکاتب دیگر دوره صفویه، در چه جایگاهی قرار دارد؟ تشعیر، در تزیین حواشی متون و نگارهها، از قرن نهم هجری به بعد نقش مهمی ایفا کرد و در دوره صفوی، با تولد مکاتب نگارگری تبریز دوم، قزوین و اصفهان به اوج زیبایی رسید که این امر ضرورت پرداختن به آن را دوچندان ساخته است. نوع پژوهش بنیادی، با روش توصیفی و تحلیلی است که با گزینش هدفمند نمونه های آماری همراه بوده و به دریافت این نتایج منجر شده است که: در نیمی از تشعیرهای سبک قزوین از نقوش جانوران تخیلی، به ویژه کیلین، سیمرغ و اژدها استفاده شده، حضور برخی گونه های جانوری مانند طاووس، آهو و گرگ کمتر و شیر(هژبر)، شوکا و قرقاول بیشتر شده، نقوش انسانی کمترین سهم را به خود اختصاص داده، بر حجم نقشمایههای منظره به ویژه صخرهها افزوده شده، با رواج نگاره های تکبرگی برخی از نقوش تشعیر وارد متن اصلی نگاره شده، استفاده از رنگ های دیگر در کنار طلا رواج بیشتری یافته، تکنیک اجرا بر مبنای تهرنگ مهمترین عامل تمایز میان آن با سایر مکاتب تشعیر عهد صفوی بوده، و غلظتهای متفاوت تهرنگ رواج بیشتری یافته است. برای تشخیص جایگاه تشعیر سبک قزوین میان سبکهای سهگانه دوره صفوی یعنی تبریز دوم، قزوین و اصفهان، می توان اظهار داشت که در سبک تبریز دوم با غلبه تاکید خطی، در سبک قزوین با وفور استفاده از تهرنگ و در سبک اصفهان با گرایش بیشتر به استفاده از پرداز مواجه هستیم.

کلیدواژه ها:

دوره صفوی ، نگارگری ، مکتب قزوین ، تشعیر ، سبکشناسی