بررسی کارایی نسبی تله های رسوبگیر CSC وMWAC برای دو نوع بافت خاکی لومی شنی و شنی در شرایط آزمایشگاهی

سابقه و هدفتعیین مقدار عددی شدت فرسایش بادی و گردوغبار نیاز به اندازه گیری دقیق دارد. از سوی دیگر، تله های رسوبگیر با ویژگی های هندسی و ائرودینامیکی متفاوت، بازدهی گوناگونی در جمع آوری، نگهداشت و انتخابگری ذرات بادرفت دارد. ازاین رو، لازم است تا بازدهی تله ها تعیین و در سنجش مقدار فرسایش بادی مد نظر قرار گیرد. در این پژوهش بازدهی جمع آوری و نگهداشت دو نوع تله رسوب گیر فرسایش بادی Cox  Sand Catcher (CSC)  و Modified Wilson Cooke (MWAC) مقایسه شد. این دو تله، در مطالعات سنجش و پایش فرسایش بادی در دنیا و به تازگی در ایران استفاده شده است.   مواد و روش هاآزمون ها با استفاده از دو خاک کانون بحرانی فرسایش بادی کشور شامل گود گوار بافق و گاوخونی (سجزی) انجام شد. پایه های لازم برای استقرار تله و سینی خاک در تونل باد از نوع مکنده هوا، طراحی و ساخته شد. اندازه گیری ها در محیط آزمایشگاهی با تونل باد در سرعت های ۱/۶، ۸۸/۷، ۳۵/۹ و ۶۲/۱۰ متر بر ثانیه انجام و بازدهی جمع آوری، نگهداشت و انتخابگری ذرات برای دو تله اندازه گیری گردید. نتایج و بحثنتایج نشان داد بازدهی جمع آوری تله CSC در سرعت های ۱/۶، ۸۸/۷، ۳۵/۹ و ۶۲/۱۰ متر بر ثانیه برای خاک سجزی با بافت لومی شنی به ترتیب برابر با (۱۱/۱  ۶۱/۲۰)، (۴۷/۲  ۰۶/۴۳)، (۱۲/۵  ۹۰/۳۵) و (۷۸/۱  ۴۱/۲۹) درصد و برای نمونه خاک بافق با بافت شنی به ترتیب برابر با (۳۵/۳  ۳۵/۲۵)، (۰۰/۴  ۳۳/۴۷)، (۱۹/۵  ۶۸/۴۱) و (۸۳/۳  ۱۱/۳۳) می باشد و در تله MWAC نیز به ترتیب برای سرعت باد ۱/۶، ۸۸/۷، ۳۵/۹ و ۶۲/۱۰ متر بر ثانیه برای خاک با بافت لومی شنی به ترتیب برابر با (۰۲/۴  ۷۵/۲۹)، (۱۸/۷  ۹۵/۳۱)، (۲۱/۵  ۵۷/۵۷) و (۸۲/۵  ۸۴/۶۲) درصد و برای خاک با بافت شنی نیز به ترتیب برابر (۸۳/۸  ۹۲/۴۳)، (۳۴/۴  ۲۳/۴۴) و (۹۷/۲  ۱۹/۴۷) است. همچنین در مورد بازدهی نگهداشت در هر دو تله رسوب گیر برای هر دو نوع بافت خاک مورد بررسی، بیش از ۹۵ درصد بود. تله ها به طور عمده دارای انتخابگری کمتر در دو محدوده ذرات بسیار ریز (کمتر از ۱۰۰ میکرون) و بسیار درشت (بزرگ تر از ۱ میلیمتر) هستند، اما تله CSC با توجه به طراحی خاص، ذرات شن را با انتخابگری بیشتر جمع آوری می کند. نتیجه گیریبه طورکلی با افزایش سرعت باد بازدهی جمع آوری تله MWAC برای هر دو نمونه خاک (شنی و لوم شنی) افزایش یافت ولی در تله CSC با افزایش تا سرعت حدود ۸ متر بر ثانیه و بعد کاهش برای هر دو بافت خاک همراه بود. دلیل این اختلاف، در ویژگی های هندسی و شکل تله است. تله ها به طور عمده دارای انتخابگری کمتر در دو محدوده ذرات بسیار ریز (کمتر از ۱۰۰ میکرون) و بسیار درشت (بزرگ تر از ۱ میلیمتر) می باشد، اما تله CSC با توجه به طراحی خاص، ذرات شن را با انتخابگری بیشتر جمع آوری می کند. بدین لحاظ بازدهی جمع آوری، نگهداشت و انتخابگری ارتباط تنگاتنگی با توزیع دانه بندی خاک، سرعت باد و فرم هندسی و ائرودینامیک تله دارد.

کلیدواژه ها:

تله رسوب گیر ، فرسایش بادی ، مدیریت سرزمین ، هدررفت خاک