بررسی پتانسیل و کارایی پنج مالچ شیمیایی و معدنی در تثبیت تپه های ماسه ای

فرسایش بادی و گردوغبار ناشی از آن امروزه به صورت یک معضل زیست محیطی، نه تنها مناطق بیابانی بلکه کل کشور را تحت تاثیر خود قرار داده و هزینه های بسیاری در پی داشته است. مبارزه با فرسایش بادی در بسیاری از مناطق بیابانی با بهره گیری از مالچ های نفتی و کشت گیاهان سازگار، از دهه ۴۰ آغاز شده است. اما استفاده گسترده از مالچ های نفتی علاوه بر مشکلات زیست محیطی، به دلیل هزینه های زیاد خریداری، جابه جایی و پاشش، صرفه اقتصادی ندارد. بدین منظور در این پژوهش، کارایی پنج مالچ غیرنفتی و شیمیایی در احیای بیولوژیک تپه های ماسه ای حاشیه نوار ریگ بلند کاشان بررسی شد. این پژوهش در قالب طرح کامل تصادفی تحت تیمار مالچ شامل: شاهد (بدون مالچ)، مالچ پلیمری، پتاس، فارس، پایا و آکرلیکی در ۳ تکرار (۳ تپه ماسه ای) انجام شد و میزان بادبردگی (به کمک شاخص های چوبی تعبیه شده در تپه ها)، زنده مانی گیاهان کشت شده به صورت قلمه و نهال، درصد رطوبت و دمای عمق ۱۵ سانتی متری هر تکرار، اندازه گیری و مورد تجزیه واریانس قرار گرفت. مشاهده شاخص های چوبی نشان داد که مالچ های فارس، پایا و آکرلیکی باتوجه به میزان بادبردگی (تقریبا بدون بادبردگی) به لحاظ استحکام از مقاومت تقریبا یکسانی برخوردارند. در مالچ فارس پس از گذشت هشت ماه از پاشش، ترک های ریزی دیده شد که ناشی از دست دادن انعطاف است. بررسی آمار دمای خاک نشان داد که تیمارهای تحت مالچ، تفاوت دمایی چندانی نسبت به تیمار شاهد ندارد که این خود مزیت مالچ های مورد استفاده را نشان می دهد. مقایسه داده های درصد رطوبت خاک، گویای درصد زیاد رطوبت در تیمار مالچ پتاس بود. بررسی درصد زنده مانی گیاهان کشت شده در تیمارهای پایا و آکرلیکی بیشتر بود. باتوجه به نتایج این پژوهش مالچ های آکرلیکی، پایا و فارس برای تثبیت ماسه های روان توصیه می شود. از محدودیت های پژوهش در عرصه های بیابانی، غیر قابل کنترل بودن شرایط محیطی و انسانی است؛ بنابراین محصور کردن کل عرصه مالچ پاشی و استفاده از دستگاه تونل بادی سیار در محل اجرای طرح و تعیین میزان بادبردگی در سرعت های مختلف پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

Rehabilitation of desert ، Survival ، Wind erosion ، Dust ، Mulch ، احیای بیابان ، زنده مانی ، فرسایش بادی ، گردوغبار ، مالچ