تجزیه و تحلیل اقتصادی فرسایش خاک در حوزه آبخیز نهضت آباد در شهرستان کهگیلویه

پدیده فرسایش خاک در ایران یکی از مشکلات جدی عرصه های کشاورزی و منابع طبیعی است که آثار آن به اشکال مختلف ظهور می یابد و نتیجه آنها ایجاد هزینه های مستقیم و غیر مستقیم برای کشور است. عمده تحقیقات فرسایش خاک در ایران به بررسی تکنیکی این پدیده پرداخته اند و خلاء اطلاعات علمی در زمینه پیامدهای اقتصادی فرسایش خاک کاملا محسوس است. در این مطالعه هزینه اقتصادی مستقیم فرسایش خاک با استفاده از روش هزینه جایگزینی مواد مغذی (NRCM) و تجزیه و تحلیل تلفات نیتروژن، فسفر و پتاسیم (NPK) در رسوبات نهشته شده در پشت بندهای اصلاحی در حوزه آبخیز نهضت آباد با مساحت ۵۵۷۰ هکتار در شهرستان کهگیلویه برآورد شد. نتایج نشان داد که در دوره زمانی مورد مطالعه (۱۳۹۶-۱۳۹۸) جمعا ۴۲/۳۷۸ تن رسوب در پشت ۱۱ بند اصلاحی مورد مطالعه در حوضه نهضت آباد نهشته شده است که این رسوبات به ترتیب حاوی ۰۳/۰، ۵۳/۰ و ۵ تن نیتروژن، فسفر و پتاسیم هستند. با در نظر گرفتن قیمت یک کیسه ۵۰ کیلوگرمی کودشیمیایی سوپر فسفات تریپل، اوره و سولفات پتاسیم به ترتیب ۵۵۰۰، ۱۵۰۰ و ۶۲۵۰ هزار ریال (نرخ دولتی، سال ۱۴۰۲)، هزینه خرید کود شیمیایی لازم برای حفظ و احیای بهره وری خاک در حوزه آبخیز نهضت آباد معادل ۵/۱۶۲۰۴۱۷ هزار ریال است. با محاسبه مقدار فرسایش خاک از طریق حجم رسوبات نهشته شده در پشت بندهای اصلاحی نیز مشخص شد که مجموع هزینه مستقیم تلفات فرسایش خاک در حالت میانگین، حداکثر و حداقل تلفات NPK، به ترتیب ۳۹/۵۳۲۸۴۱۳، ۷۷/۲۶۶۹۳۳۹۶ و ۸۳/۵۲۴۶۳ هزار ریال است، البته این میزان هزینه بر اساس فرسایش خاک محاسبه شده ۰۰۱/۰ تا ۰۸/۱ تن در هکتار در سال در حوضه های بالادست بندهای اصلاحی احداث شده در حوزه آبخیز نهضت آباد است که در مقایسه با میزان فرسایش خاک متوسط کشور ایران که در اکثر منابع علمی حدود ۱۶ تن در هکتار در سال ذکر شده عدد بسیار کمی است.

کلیدواژه ها:

بندهای اصلاحی ، تولید رسوب ، مواد مغذی خاک ، روش هزینه جایگزینی