تحلیل و ارزیابی الهیات سلبی وجودشناختی از منظر شاخص ترین الهی دانان اسماعیلی از منظر شاخص ترین الهی دانان اسماعیلی

الهیات سلبی در سه ساحت وجودشناختی، معرفت شناختی و زبان شناختی مطرح است که ساحت سوم برآمده از دو ساحت نخست است. بنیاد خداشناسی الهی دانان اسماعیلی با تاثیرپذیری از آموزه های افلوطینی، بر الهیات سلبی استوار است و در این حوزه تا آنجا پیش رفتند که حتی معتزلیان را نافی حقیقی صفات نمی دانند؛ بلکه آنان را مثبتان صفات و خود را نافیان صفات می شمارند. از رهگذر جستار حاضر که با روش توصیفی تحلیلی و با هدف تقریر و ارزیابی دیدگاه الهی دانان اسماعیلی و بازخوانی تاثیرپذیری و تاثیرگذاری آن سامان یافته، آشکار می شود که به باور اسماعیلیان، صفات کمالی حقیقی در مرتبه «هستی»اند و خدا «فراهستی» است، بنابراین همه صفات از او سلب می شود. این دیدگاه مورد پذیرش الهی دانانی نظیر ابوحاتم رازی (۲۶۰ق-۳۲۲ق)، ابویعقوب سجستانی (۲۷۱ق-۳۵۳ق)، حمیدالدین کرمانی (۳۵۲ق-۴۱۱ق)، ابراهیم بن حسین حامدی (م.۵۵۷ق)، علی بن محمد الولید (۵۲۲ق-۶۱۲ق) و عمادالدین قرشی (م.۸۷۲ق) قرار دارد. این نظریه که از فلسفه افلاطونی تاثیر پذیرفته، از یک سلسله آسیب های معرفت شناختی و هستی شناختی رنج می برد که به عنوان نمونه می توان مواردی نظیر «فراهستی انگاری خدا»، «تشبیه انگاری الهیات ایجابی»، «لزوم ضدداری خدا»، «مرکب انگاری خدا برپایه الهیات ایجابی» و «تاثیرپذیری ذات الهی» را ذکر کرد.

کلیدواژه ها:

الهیات سلبی ، زبان دین ، الهی دانان اسماعیلی ، نفی صفات فراهستی انگاری خدا.