ارزیابی پایداری بوم نظام مکانیزه و سنتی تولید گل محمدی بر اساس تحلیل امرژی در شهرستان نهبندان

مقدمه و اهداف: استفاده از رویکرد تحلیل امرژی در ارزیابی پایداری نظام­های زراعی، منجر به اعمال مدیریت صحیح در راستای افزایش پایداری تولید در این نظام­ها می­شود. توسعه کشت گل محمدی با نام علمی Rosa damascene Mill. از خانواده Rosaceace  در مناطق گرم خشک کشور باعث تحول اقتصادی این مناطق می­گردد. به همین دلیل ضرورت تولید این گیاه در نظام­های زراعی نواحی گرم و خشک کشور ایجاد شده است. این مطالعه با هدف تبیین وضعیت پایداری بوم­نظام­های مکانیزه و سنتی تولید گل محمدی در نهبندان اجرا شد.   مواد و روش­ها: این مطالعه در سال­ ۱۴۰۱ در دو بوم­نظام مکانیزه و سنتی تولید گل محمدی در شهرستان نهبندان، استان خراسان جنوبی، بر اساس تحلیل ساختار ورودی ها و شاخص های مبتنی بر امرژی انجام گردید. برای جمع آوری داده ها، از پرسشنامه ها و اندازه گیری های میدانی نهاده ها و خروجی های تولیدی در هر دو نظام استفاده شد. همچنین، تحلیل امرژی با استفاده از ضرایب تبدیل استاندارد و نرم افزارهای محاسباتی انجام گرفت.   یافته­ها: کل ورودی امرژی نظام مکانیزه و سنتی گل محمدی، در این مطالعه به ترتیب ۱۰۱۶ × ۱۷/۷ و ۱۰۱۶ × ۱۱/۵ امژول خورشیدی در هکتار در سال محاسبه شد. مقادیر شاخص­­های نسبت عملکرد امرژی (EYR) نسبت بار محیط زیستی استاندارد (ELR) و اصلاح شده (ELR*) و شاخص پایداری محیطی استاندارد (ESI) و اصلاح شده (ESI*) نشان­دهنده این است که بوم­نظام سنتی در مقایسه با بوم نظام مکانیزه دارای راندمان اکولوژیکی بالاتر بوده و به شرایط بهینه نزدیک­تر است   نتیجه ­گیری: در نظام مکانیزه تولید گل محمدی، توجه به راهکارهای عملی در مدیریت جامع بوم نظام تولیدی به ویژه حفاظت از مواد آلی خاک و جلوگیری از تلفات آن، می تواند در پایداری اکولوژیکی این نظام تاثیر چشمگیری داشته باشد. در نظام تولید سنتی، ارتقاء دانش فنی بهره بردار جهت بهبود پایداری اقتصادی در این نظام توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

بار زیست­ محیطی ، بوم­ نظام زراعی ، تحلیل امرژی ، قوانین ترمودینامیک ، کشاورزی پایدار