بررسی اجمالی و مقدماتی جایگاه امر زیارت در فرهنگ شیعی از منظر جامعه/ انسان شناسی؛ مطالعه موردی: زیارت زنان

زیارت یکی از مکانیسم های کلیدی برای ترویج و بازتولید هویت مذهبی و اجتماعی، جماعت شیعه است. لذا فهم خرده فرهنگ های زیارت در میان اقوام و قشربندی های اجتماعی زائران، اهمیت فراوانی می یابد. این پژوهش تلاش دارد با رویکرد جامعه/ انسان شناسی و کمک ابزارهای مشاهده، مشاهده مشارکتی، مصاحبه و محوریت منابع کتابخانه ای، به واکاوی آیین زیارت در دست یابی به الگوی اجمالی از حیات فرهنگی- اجتماعی زائران در مذهب تشیع بپردازد. در این میان، زیارت زنان زائر مورد تاکید قرار گرفته است. در موارد لزوم و برای تحلیل، از تعاریف مفاهیم پیتربرگر (جامعه شناس دین)، نظیر دین، امر قدسی، فرهنگ، کثرت گرایی دینی و... بهره برده شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در فرهنگ شیعی تفاوتی در مردان و زنان برای مقدس بودن و داشتن بارگاه نبوده، ولی در عین حال در برخی زیارتگاه ها، انحصار جنسیت برای زائران بوده و هست. همچنین حی پنداشتن توام با جنسیت زدایی از مزور و لزوم پوشیدگی بیشتر بدن زن در زیارت را می توان از شاخصه های همیشگی در فرهنگ زیارت شیعی ذکر کرد. در این میان، برای رسیدن به مولفه های مشترک و یا احیانا تغییر کرده موثر، در زیارت زنان، از گذشته تا به امروز و به نسبت تغییرات رخ داده در روند شرایط محیطی، نیازمند به بررسی و پژوهش های متعدد و وسیع تر دیگری هستیم.

کلیدواژه ها:

زیارت ، زیارتگاه ، فرهنگ شیعی ، زیارت زنان ، جامعه شناسی زیارت ، انسان شناسی زیارت ، پیتر برگر