اثر تیمارهای شکست خواب بر جوانه زنی و فعالیت آنزیم آلفا آمیلاز بذر سه اکوتیپ گون مرتعی (Astragalus cyclophyllus)

چکیده مبسوط مقدمه: حالت خواب به عنوان یک شیوه اجتناب از تنش های اقلیمی اهمیت زیادی در حفظ گونه های گیاهی دارد که شامل خواب فیزیولوژیکی، فیزیکی، مورفولوژیکی و مورفوفیزیولوژیکی می باشد. سختی پوسته بذر یکی از دلایل اصلی بروز خواب در گیاهان خانواده لگومینوز است. یکی از سازوکارهای اصلی شکست خواب بذر در گیاهان خانواده لگومینوز استفاده از تیمارهای خراش دهی است. از آن جایی که کمبود اکسیژن از عوامل القاءکننده خواب است، تیمار خراش دهی به واسطه تسهیل در تبادل گازها به ویژه اکسیژن و دی اکسید کربن، سبب برطرف شدن خواب بذر و در نهایت افزایش درصد جوانه زنی می گردد. پرایمینگ با اسید جیبرلیک نیز در شکست خواب فیزیولوژیک در گونه های گیاهی که دچار خواب می باشند موثر واقع شده و موجب جوانه زنی می شود. بدین منظور هدف از این تحقیق بررسی شکست خواب، جوانه زنی و یافتن مناسب ترین تیمار جهت برطرف نمودن خواب بذر سه اکوتیپ گون مرتعی می باشد. مواد و روش ها: پژوهش حاضر در سال ۱۳۹۲ در آزمایشگاه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان به صورت فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرارانجام شد. عامل اول شامل سه اکوتیپگون مرتعی سمیرم، دماوند و زنجان و عامل دوم شامل تیمارهای شکست خواب بود. تیمارهای اعمال شده عبارت بودند از: شاهد، خراش دهی مکانیکی (خراش دهی با سمباده) به همراه سرمادهی به مدت زمان های ۱۰، ۲۰ و ۳۰ روز در دمای ۴ درجه سلسیوس ، خراش دهی مکانیکی به همراه اسید جیبرلیک با غلظت ۴۰۰ و ۵۰۰ میلی گرم در لیتربه مدت زمان ۴۸ ساعت، خراش دهی شیمیایی با اسید سولفوریک ۹۶ درصد به مدت زمان های ۲ و ۴ دقیقه، خراش دهی مکانیکی به همراه نیترات پتاسیم ۲ درصد به مدت زمان ۷۲ ساعت، خراش دهی مکانیکی به همراه اسیدجیبرلیک ۴۰۰ میلی گرم در لیتر به مدت زمان ۴۸ ساعت با سرمادهی ۲۰ روز. صفات اندازه گیری شده شامل درصد جوانه زنی، میانگین زمان جوانه زنی، طول گیاهچه، وزن تر گیاهچه، وزن خشک گیاهچه و فعالیت آنزیم آلفاآمیلاز بود. یافته ها: نتایج نشان داد که برهم کنش اکوتیپ در تیمار شکست خواب بذر برای کلیه صفات معنی دار گردید. بر مبنای نتایج مقایسه میانگین اکوتیپ دماوند در اکثر مولفه های جوانه زنی نسبت به دو اکوتیپ سمیرم و زنجان برتر بود. در مقایسه بین تیمارهای اعمال شده، تیمار خراش دهی مکانیکی به همراه اسید جیبرلیک ۴۰۰ میلی گرم در لیتر بر افزایش برخی شاخص های جوانه زنی و رشد گیاهچه ای بیشترین تاثیر را داشت. تیمار خراش دهی مکانیکی به همراه اسید جیبرلیک ۴۰۰ میلی گرم در لیتر با سرمادهی ۲۰ روز نسبت به دیگر تیمارهای اعمال شده سبب افزایش درصد جوانه زنی کل در اکوتیپ سمیرم با میانگین ۶۷/۸۴ درصد شد و بر افزایش فعالیت آنزیم آلفاآمیلاز تاثیر بیشتری داشت. نتیجه گیری: به نظر می رسد خواب بذر گون از نوع فیزیولوژیک نباشد و افزایش جوانه زنی می تواند ناشی از خراش دهی مکانیکی در شکست خواب فیزیکی به علاوه اثر پرایمینگدر اثر دو عامل سرما و اسید جیبرلیک باشد. جنبه های نوآوری: ۱-تاثیر تیمارهای مختلف شکست خواب بر جوانه زنی بذر گون بررسی شد. ۲- فعالیت آنزیمآلفاآمیلازبذر گون تحت تاثیر تیمارهای شکست خواب افزایش یافت.

کلیدواژه ها:

α-amylase ، Seed dormancy breaking treatments ، Astragalus cyclophyllus ، آلفاآمیلاز ، تیمارهای شکست خواب بذر ، گون مرتعی