ارزیابی رابطه جوانه زنی، بنیه و سلامت بذر ارقام تجاری پنبه (Gossypium hirsutum) در شرایط پیری تسریع شده

چکیده مبسوط مقدمه: پنبه مهم ترین محصول لیفی- روغنی است. جوانه زنی، بنیه و سلامت از مهم ترین جنبه های کیفیت بذر پنبه است. بذر پنبه مورد نیاز کشور سالانه حدود ۴۰۰۰ تن است که نیمی از آن به صورت کرک گیری شده و نیمی به صورت کرک دار تهیه می شود و از این رو امکان آلودگی بذرهای کرک دار به عوامل بیماری زای بذرزاد وجود دارد. هرساله بخشی از بذرهای پنبه تولید شده به علل مختلف ازجمله آلودگی به عوامل بیماری زای بذرزاد از کیفیت استاندارد برخوردار نبوده و گواهی نمی شوند. از این رو این پژوهش به منظور بررسی رابطه جوانه زنی، بنیه و سلامت بذر ارقام تجاری پنبه در شرایط پیری تسریع شده انجام شد. مواد و روش ها: نمونه توده بذرهای کرکدار ارقام تجاری ساحل، ورامین، بختگان و مهر تولید شده به ترتیب در استان های گلستان، خراسان رضوی، فارس و اردبیل با قابلیت جوانه زنی اولیه (درصد گیاهچه های عادی) ۸۰، ۹۰ و ۹۵ درصد تحت آزمون های جوانه زنی استاندارد و پیری تسریع شده قرار گرفتند. درصد جوانه زنی نهائی بذرها پیش و پس از پیری تسریع شده، درصد گیاهچه های عادی پس از پیری تسریع شده و درصد بذرهای پوسیده پیش و پس از پیری تسریع شده و متوسط زمان جوانه زنی، طول و وزن خشک گیاهچه و شاخص های طولی و وزنی گیاهچه پس از آزمون پیری تسریع شده اندازه گیری شده و قارچ های بیماری زاد روی بذرهای پوسیده با آزمون بلاتر شناسائی و متوسط فراوانی آنها تعیین شدند. یافته ها: ارقام ساحل و بختگان و بذرهای دارای بالاترین قابلیت جوانه زنی اولیه دارای بیشترین درصد جوانه زنی نهایی پیش از پیری تسریع شده و بذرهای رقم ساحل دارای بالاترین قابلیت جوانه زنی اولیه و قابلیت جوانه زنی اولیه متوسط از بیشترین درصد جوانه زنی نهایی پس از پیری تسریع شده برخوردار بودند. بذرهای رقم ساحل دارای بیشترین درصد گیاهچه های عادی پس از پیری تسریع شده بوده و بیشترین درصد بذر پوسیده پیش از پیری تسریع شده به بذرهای ارقام مهر و ورامین و بذرهای دارای قابلیت جوانه زنی اولیه متوسط و پائین ترین قابلیت جوانه زنی و بیشترین درصد بذر پوسیده پس از پیری تسریع شده به بذرهای ارقام ورامین و مهر دارای پائین ترین قابلیت جوانه زنی اولیه تعلق داشتند. بذرهای دارای پائین ترین قابلیت جوانه زنی اولیه از بیشترین متوسط زمان جوانه زنی برخوردار بودند و بذرهای رقم ساحل دارای بیشترین شاخص طولی و وزنی بنیه گیاهچه بودند. بذرهای تمام ارقام مورد بررسی به گونه های مختلف قارچ های فوزاریوم، آلترناریا، آسپرجیلوس و تریکوتشیوم روزئوم آلوده بودند. همچنین بذرهای ارقام ورامین و مهر دارای بیشترین و بذرهای رقم ساحل کمترین متوسط فراوانی قارچ روی بذرهای پوسیده بودند. درصد جوانه زنی نهائی پیش و پس از پیری تسریع شده و شاخص های طولی و وزنی بنیه گیاهچه پس از پیری تسریع شده با درصد بذرهای پوسیده پیش و پس از پیری تسریع شده همبستگی منفی معنی دار داشتند. نتیجه گیری: پوسیدگی بذرها مهم ترین عامل زوال و کاهش جوانه زنی بذرها و بنیه گیاهچه های ارقام بررسی شده پنبه بود. ارقام ساحل و مهر و بذرهای برخوردار از بالاترین (۹۰ درصد) و پائین ترین (۸۰ درصد) قابلیت جوانه زنی اولیه به ترتیب دارای بالاترین (۹۱ درصد) و پائین ترین (۵۸ درصد) درصد جوانه زنی نهائی و بنیه گیاهچه بودند. گونه های مختلف قارچ های آلترناریا، آسپرجیلوس روی بذرهای رقم مهر، فوزاریوم روی بذرهای رقم ورامین، و تریکوتشیوم روزئوم روی بذرهای رقم بختگان با متوسط فراوانی روی بذرهای پوسیده پس از پیری تسریع شده به ترتیب ۱۰۰، ۹۹، ۷۰/۸۰ و ۶۳ درصد مهم ترین قارچ های کاهش دهنده درصد جوانه زنی بذرها و بنیه گیاهچه ها بودند جنبه های نوآوری: ۱- قارچ های بذرزاد توده های بذر ارقام تجاری پنبه و میزان آلودگی به آنها شناسائی شد. ۲-رابطه درصد جوانه زنی بذر و بنیه گیاهچه ارقام تجاری پنبه با آلودگی به قارچ های بذرزاد تعیین گردید.

کلیدواژه ها:

Accelerated ageing test ، Blotter test ، Seed borne fungus ، Standard germination test ، آزمون بلاتر ، آزمون پیری تسریع شده ، آزمون جوانه زنی استاندارد ، قارچ های بذرزاد