تاثیر جیبرلین و اسید سالیسیلیک بر تحمل گیاهچه کدوی پوست کاغذی (Cucurbita pepo) به تنش سرما

چکیده مبسوط                                                                                                                       مقدمه: به منظور استفاده بیشتر از فصل رشد بهاری سازوکار‎های بهبود دهنده جوانهزنی گیاهان بهاره در دمای پایین­تر از دمای مناسب اهمیت زیادی دارد. از آنجا که یکی از راه های کاهش خسارت دمای پایین ارتقا سیستم آنتی اکسیدانی گیاهچه است، لذا در این آزمایش اثر اسید سالیسیلیک و جیبرلین بر جوانه‎زنی و سیستم آنتی اکسیدانی بذر گیاه کدوی پوست کاغذی تحت دماهای پایین مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روش‎ها: آزمایش به صورت فاکتوریل شامل چهار غلظت جیبرلین (صفر، ۲۵۰، ۳۵۰ و ۴۵۰ میلیگرم در لیتر) و چهار غلظت اسید سالیسیلیک (صفر، ۵/۰، ۱ و ۵/۱ میلی­مولار) و سه سطح دما (۸، ۱۱ و ۱۴ درجه سانتی­گراد) در قالب طرح کاملا تصادفی در شرایط کنترل شده و در شش تکرار در دانشگاه شهرکرد در سال ۱۳۹۶ اجرا شد. بذرها پس از ضدعفونی در ظروف حاوی محلول های با غلظت صفر، ۲۵۰، ۳۵۰ و ۴۵۰ میلیگرم در لیتر جیبرلین و محلول های با غلظت صفر، ۵/۰، ۱ و ۵/۱ میلی­مولار اسید سالیسیلیک قرار گرفتند و به مدت ۲۴ ساعت در شرایط تاریکی و در دمای ۱۵ درجه سانتی گراد در اتاقک رشد قرار داده شدند. سپس شستشوی بذرها انجام شده و در دماهای مورد نظر قرار داده شدند، جوانه­زنی هر ۲۴ ساعت بر مبنای خروج ریشه­چه به اندازه ۲ میلی­متر ثبت گردید. در پایان روز هشتم پس از جداسازی گیاهچه­های طبیعی و غیرطبیعی تعداد ۲۰ گیاهچه طبیعی از هر پتری انتخاب و سپس پارامترهای سرعت و درصد جوانه­زنی، پروتئین محلول، میزان مالون دی آلدئید، فعالیت آنزیم سوپر اکسید دیسموتاز، آنزیم گایاکول پرکسیداز و آنزیم کاتالاز اندازه‎گیری شد. برای مقایسه میانگین‎‎ها از آزمون LSD در سطح احتمال پنج درصد استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد در دمای ۸ درجه سانتی­گراد هیچ یک از تیمارهای به کار برده شده نتوانست به جوانه­زنی گیاه کمک کند و به همین علت از آزمایش حذف شدند، در دمای ۱۱ درجه سانتی­گراد استفاده از تیمار سالیسلیک اسید یک میلی­مولار و در دمای ۱۴ درجه سانتی­گراد ۳۵۰ میلیگرم در لیتر جیبرلین بیشترین افزایش سرعت و درصد جوانه‎زنی را نسبت به شاهد نشان داد. در دمای ۱۱ درجه سانتی­گراد فعالیت آنزیم­های آنتی اکسیدانی بیشتر تحت تاثیر هورمون جیبرلین قرار گرفت به­طوری که بیشترین میزان فعالیت آنزیم سوپراکسیددیسموتاز در تیمار ۳۵۰ میلیگرم در لیتر و بیشترین میزان فعالیت آنزیم­های کاتالاز و گایاکول پراکسیداز و کمترین میزان پروتئین محلول در تیمار ۲۵۰ میلیگرم در لیتر جیبرلین مشاهده شد. در دمای ۱۴ درجه سانتی­گراد هورمون اسید سالیسیلیک موفق­تر بود و اسید سالیسیلیک ۵/۱ میلی­مولار میزان فعالیت آنزیم سوپراکسیددیسموتاز، اسید سالیسیلیک ۵/۰ میلی­مولار میزان فعالیت آنزیم کاتالاز و اسید سالیسیلیک ۱ میلی­مولار میزان فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز را افزایش داد، همچنین این هورمون در راستای کاهش میزان پروتئین محلول نیز موفق بود. نتیجه‎گیری: در این آزمایش تحمل گیاهچه به دماهای پایین توسط پیش تیمارهای جیبرلین و اسید سالیسیلیک به اثبات رسید. به طورکلی نتیجه‎گیری می‎شود که کاربرد جیبرلین و اسید سالیسیلیک باعث افزایش فعالیت آنزیم‎های آنتی اکسیدان و درنتیجه تحمل گیاهچه کدوی پوست کاغذی به تنش دمای پایین می­شود و بنابراین با استفاده از این ماده می‎توان اثر سرماهای احتمالی در ابتدای فصل رشد این محصول را تعدیل نمود. جنبه های نوآوری: ۱- گیاهچه کدوی پوست کاغذی توسط پیش تیمارهای جیبرلین و اسید سالیسیلیک به دماهای پایین متحمل می‎شود. ۲- کاربرد جیبرلین و اسید سالیسیلیک باعث افزایش فعالیت آنزیم‎های آنتی اکسیدان می­شود. ۳- با استفاده از جیبرلین و اسید سالیسیلیک می‎توان اثر سرماهای احتمالی در ابتدای فصل رشد این محصول را تعدیل نمود.

کلیدواژه ها:

Low temperature ، growth regulator ، antioxidant enzymes ، seedling ، دمای پایین ، تنظیم کننده رشد ، آنزیم­های آنتی اکسیدانی ، گیاهچه