مطالعه و طبقه بندی مضامین به کار رفته در آثار مشبک فلزی دوره صفوی

آثار هنری تحت تاثیر عوامل متعددی همچون شیوه های زندگی، تفکرات و آرمان های حاکمان و حامیان شکل می گیرد و در هر دوره می توان بازتاب این عوامل را مشاهده نمود. فلزکاری به عنوان یک هنر و صنعت در قرن ۱۰ و ۱۱ ه.ق همزمان با حکومت صفویان، همچون هنرهای نساجی، کتاب آرایی و معماری، وارد مرحله تازه ای شد. هنرمندان این دوره برای تزیین آثار فلزی از شیوه های گوناگونی چون قلم زنی، طلکوبی و مشبک استفاده می کردند. در همین راستا، هنرمندان فلزکار، فولادسازی را با فنون متنوع از جمله مشبک کاری به اوج خود رساندند. این پژوهش بنیادی با هدف مطالعه و طبقه بندی مضامین به کار رفته در کتیبه های موجود در آثار مشبک فلزی دوره صفوی تدوین شده است. پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی انجام شده؛ بر این اساس، ۱۰۰ اثر مشبک فلزی دوره صفوی مورد مطالعه قرار گرفته که ۵۴ اثر آن دارای کتیبه است. اطلاعات بیشتر آنها از طریق مطالعات کتابخانه ای و موارد معدودی همچون درب مسجد جامع عباسی در اصفهان، آثار موجود در موزه ملک، موزه آستان قدس رضوی و موزه اسلامی کوالالمپور، به روش میدانی جمع آوری شده است. بر پایه نتایج حاصله، در راستای دسته بندی مضامین کتیبه های موجود بر روی آثار مشبک فلزی، مضامین این کتیبه ها در سه گروه: مذهبی (سوره ها، آیات، اسامی خدا و ائمه)، تاریخی (اسامی سازنده، خوشنویس، سفارش دهنده و حاکمان) و ادبی دسته بندی شده اند. دیگر نتایج نشان می دهد که یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار در مضامین به کار رفته در این آثار، اعلام تشیع به عنوان مذهب رسمی کشور بوده است.

کلیدواژه ها:

فلزکاری دوره صفوی ، مشبک فلز ، کتیبه ، مضامین