بررسی چگونگی بازتاب نماد چلیپا بصورت الگوی چهاربخشی در هنر، معماری و شهرسازی ایرانی

الگوی چهاربخشی از دیرباز اهمیت ویژه ای در هنر و معماری ایران داشته است. پیشینه این الگو در باورهای مردمان این سرزمین به دوران کهن می گردد. با توجه به اهمیت معنایی چهاربخشی در آیین های کهن ایرانی، این الگو در هنر و معماری ایرانی نیز نفوذ کرده است. هدف پژوهش این است که ابتدا کند و کاوی در ریشه این کهن الگو داشته باشد. سپس گونه های مختلف این الگو را در معماری پیش از اسلام و دوران اسلامی بررسی نماید. روش پژوهش به صورت تفسیری - تاریخی و نوع پژوهش به صورت کیفی می باشد، لذا نمونه های موردی از دوره های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. گرداوری داده ها به صورت اسنادی و نمونه ها شامل تعدادی آثار هنری از دوران باستان، پالن بناها از دوره هخامنشیان و ساسانیان می باشد. برای دوره اسلامی نیز تعدادی باغ مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه تحقیق نشان می دهد چلیپا، نه تنها نماد مصلح مهری می باشد، بلکه به عنوان بازتاب از اعتقادات کهن مردمان ایران زمین به عنوان نمادی از چهار سوی گیتی، باروری، دورکننده چشم زخم، نماد مهری، بازگشت به آفریننده، خوشبختی، نیک فرجامی، زندگی جاوید بوده، که توانسته از دوران باستان تا به امروز دوام آورده و قوام یابد و در معماری به صورت الگوی چهار بخشی نمود پیدا کند.

کلیدواژه ها:

نماد ، چلیپا ، نماد در معماری ، الگوی چهار بخشی ، معماری ایرانی