تبیین انطباق معماری قدسی مساجد سنتی بر مراتب ادراک مبتنی بر عوالم سهگانهی حکمت متعالیه (نمونه پژوهشی: مسجد امام اصفهان)

مساجد در زمره مهمترین ابنیه های تاریخ تمدن اسلامی بوده است. در طول تاریخ تمدن اسلامی معماری مسجد دچار تحولاتی گشته است، اما برخی از اصول و مفاهیم آن همواره ثابت بوده اند. یکی از مفاهیم مهم مساجد فضا می باشد، که معماری اسلامی به بهترین نحو آن را شکل داده است، به طوری که دارای ساختاری قدرتمند در بنای مساجد می باشد. در معماری مساجد قدسی، مفاهیمی نهفته است که ریشه در حکمت اسلامی مسلمین دارد. یکی از کامل ترین حکمت های ایرانی حکمت متعالیه می باشد. یکی از این مفاهیم این حکمت مراتب ادراک و عوالم سهگانه است، که از زمان حکمت اشراق مطرح گشته و در حکمت ملاصدرا به کمال رسیده است. در پژوهش حاضر مشخص می گردد که مراتب ادراک بر عوالم سهگانه انطباق کامل داشته است. ملاصدرا اشاره به سه عالم مادی، مثالی و عقلی دارد، و برای هر یک ویژگی منحصر به فردی قائل است، که بر مراتب ادراک حسی، خیالی و عقلی منطبق است. با فرض بر این که مبانی حکمی یکی از عوامل تاثیرگذار بر شکلگیری مساجد سنتی است، پژوهش حاضر بر آن است تا به چنین سوالاتی پاسخ دهد: فضای معماری مساجد سنتی بهر چه اصولی پایبند است؟ و این ساختار فضایی چگونه بر مراتب ادراک مبتنی بر عوالم سه گانه منطبق است؟. بنابراین هدف پژوهش حاضر بررسی نحوه شکلگیری معماری سنتی قدسی مساجد و روشنسازی نحوه انطباق آن بر عوالم سهگانه و مراتب ادراک می باشد، که از روش توصیفی-تحلیل با راهبرد استدالل منطقی بهره گرفته است. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد، فضاهای اصلی مسجد به سه دسته فضای بسته، نیمه باز و باز قابل تقسیم می باشد، که مفاهیم آنها بر مبانی عوالم سهگانه و مراتب ادراک منطبق است.

کلیدواژه ها:

معماری قدسی ، مسجد ، مراتب ادراک ، عوالم سهگانه ، حکمت متعالیه