مطالعه زمین شیمی ، کانی سنگین ، خاستگاه و پتانسیل طلا در لیستوینیتهای هنگران - ناحیه مختاران (خاور ایران)

رخنمونهای گسترده ای از لیستوینیت (سرپانتینیتهای کربناتی شده) در محور بیرجند- نهبندان در خاور کشور و جنوب استان خراسان وجود دارد که در وسعتی افزون بر ۲۵۰۰۰ کیلومترمربع در امتداد گسلهای اصلی و در میان مجموعه افیولیتی- آمیزه رنگین-  فلیش تشکیل شده اند. بیشترین گسترش این رخنمونها در بخش جنوبی نقشه مختاران (۱:۱۰۰۰۰۰) مشاهده می شود. لیستوینیتها از نظر سنگ شناسی به انواع سیلیسی نهان بلورین برشی حاوی کانیهای سولفیدی، سیلیسی بدون سولفید ، سیلیسی- کربناتی و کربناتی تقسیم شده و بیشتر در مجاورت بلافصل سنگهای فرابازی دیده می شوند. از نظر کانی شناسی،  متشکل از کانیهای اصلی کوارتز نهان بلورین (اپال ، ژاسپ)، کوارتز بلورین، کلسیت، دولومیت، منیزیت، سیدریت، سرپانتین و کلریت، و کانیهای فرعی پیروکسن، کرومیت، مگنتیت، سینابار، کلکوپیریت، بورنیت، آرسنوپیریت و اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن است. در این  میان، لیستوینیتهای نوع سیلیسی برشی حاوی سولفید، از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و از نظر  پی جویی طلا، گزینه مناسب تری هستند. در این نوع لیستوینیت، کانیهای سولفیدی از جمله پیریت، کلکوپیریت، بورنیت، آرسنوپیریت و کوولیت دیده می شوند. بعضی از بلورهای سولفیدی به اکسید و هیدروکسیدهای آهن دگرسان شده اند . همچنین به منظور مطالعه کانیهای سنگین ، از رسوبات دانه درشت رودخانه ها نیز نمونه برداری شد. در مطالعه نمونه های کانی سنگین، ذرات ریز طلا (۳۰ تا ۱۵۰ میکرون) همراه با کانیهای پیریت، کلکوپیریت، سینابار و مس طبیعی مشاهده شد . دگرسانی غالب در مجموعه لیستوینیتی عبارتند از : سیلیسی ، لیمونیتی، هماتیتی  و گوتیتی و به طور محدود آرژیلیک . خاستگاه طلا، نقره، آرسنیک و دیگر عناصر همراه از سنگهای فرابازی سرپانتینیتی شده سرچشمه گرفته است. با پیشرفت دگرگونی ناحیه ای ، محلولهای حاوی آنیونهایی مانند   -۲(SO۴) , -Cl- , (CO۳)۲  با عناصر فلزی  (Ni,Co,Cr,Cu,Hg,Sb,As,Ag,Au) کمپلکس تشکیل داده و در اثر صعود  به بخشهای بالایی، در زونهای برشی و همراه با نهشت  سیلیس و در سد ژئوشیمیایی بخشهای کربناتی (لیستوینیت کربناتی)، تشکیل نهشته های رگه ای سیلیسی سولفیددار حاوی طلا را دادند .

کلیدواژه ها:

لیستوینیت ، طلا ، کانی سنگین ، هنگران ، مختاران ، ایران