بازشناسی تاریخی و باستان شناسی راه های ارتباطی شهر اسلامی جرجان در شبکه ارتباطی چندگانه آن در شمال شرق ایران

در طول شش قرن نخست دوران اسلامی، شهر جرجان به عنوان قطب اقتصادی منطقه جرجان، شناخته می­شد. جرجان با شهرهای مهمی چون نیشابور، ری، آمل و خوارزم از طریق خشکی و با شهرهای نواحی خزر و ورای آن از طریق دریا، روابط تجاری و مراودات فرهنگی برقرار کرده بود. لذا پرسش اصلی پژوهش چنین در نظر گرفته شد که راه های مواصلاتی شهر جرجان، در طول حیاتش، از سده های نخستین اسلامی تا زمان حمله مغول که سبب تخریب این شهر گردید، چه مسیرهایی بوده است؟ با توجه به شناسایی مکان احتمالی یکی از دروازه های حصار شهر توسط نگارندگان در جریان پژوهش، آیا بین جاده­های منتهی به شهر و این دروازه ارتباط معناداری می توان یافت؟ این پژوهش با استفاده از منابع مکتوب تاریخی و شواهد باستان­شناسی و با روش کتابخانه­ ای و رویکرد توصیفی و تحلیلی انجام شده است. تحقیقات انجام شده، به شناسایی جاده های پیونددهنده شهر جرجان با نیشابور، ری، شهرهای طبرستان، خوارزم و بندر آبسکون منجر شد و تعداد زیادی از اماکن بین راهی و ایستگاه های این مسیرها نیز به طور دقیق مکان یابی شد. با توجه به موقعیت دروازه ی احتمالی مکشوفه، نتیجه پژوهش انجام شده نشان می دهد، این دروازه برای ارتباط شهر جرجان و بندر آبسکون مورداستفاده قرار می گرفته است. همچنین احتمال ضعیفی وجود دارد که این دروازه با جاده بکرآباد- استرآباد یا جاده های منتهی به خوارزم و دهستان نیز دسترسی داشته است.

کلیدواژه ها:

جرجان ، راه ها ، دروازه شهر ، نیشابور ، آمل ، ری ، خوارزم