سازگاری و پایداری عملکرد کینوا دانه سیاه در مقایسه با لاین های دانه سفید در شرایط شور

مقدمه: کینوا گیاه دولپه از خانواده آمارانتاسه است. به دلیل ارزش غذایی بالای گیاه برنامه های به نژادی متعددی در نقاط مختلف دنیا بر روی کینوا آغاز شد. کینوا از نظر تجاری دارای سه رنگ سیاه، قرمز و سفید می باشد. رقم صدوق با عنوان رقم دانه سفید و متحمل به تنش شوری معرفی شده است (۷). هدف از معرفی رقم دانه سیاه نیاز بازار جهت تولید کینوای سه رنگ می باشد. هدف از این پژوهش بررسی سازگاری کینوا رقم رحمت با دانه سیاه و درشت در مقایسه با ارقام و لاین های دانه سفید است. مواد و روش: این مطالعه طی دو سال زراعی (۹۹-۱۳۹۸) در ۴ منطقه (یزد، سبزوار، شیراز و ایرانشهر) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با ۶ ژنوتیپ و سه تکرار انجام شد.تاریخ کاشت بر اساس داده های هواشناسی روزانه در هر منطقه تعیین شد. بعد از برداشت عملکرد دانه، وزن هزار دانه، سایز دانه و میزان ساپونین اندازه گیری شد. در ابتدا آزمون بارتلت انجام شد و تجزیه مرکب و تجزیه پایداری با استفاده از روش های مختلف پارامتریک و غیر پارامتریک انجام گردید. نتایج: تجزیه واریانس مرکب نشان داد اثر متقابل سه جانبه سال، مکان و لاین بر صفات اندازه گیری شده معنی دار بود. بالاترین میزان عملکرد دانه رقم رحمت در ایرانشهر (۴۰۷ گرم در متر مربع) بعد از رقم صدوق (۴۸۸ گرم در متر مربع) بود. کمترین عملکرد دانه رقم رحمت در مناطق مورد بررسی در یزد (۲۴۹ گرم در متر مربع) مشاهده شده است. از لحاظ وزن هزار دانه بیشترین و کمترین وزن هزار دانه به ترتیب در ایرانشهر (۹/۳ گرم) و یزد (۹/۲ گرم) مشاهده شد. در ایرانشهر ۶۸ درصد و در سایر محیط ها ۴۵ درصد بذور رقم رحمت در طبقه درشت قرار گرفتند. میزان ساپونین رقم رحمت به شدت تحت تاثیر محیط قرار گرفت. بیشترین و کمترین میزان ساپونین رقم رحمت در سبزوار و ایرانشهر مشاهد شد. بررسی روش GGEbiplot نشان داد که رقم رحمت بعد از صدوق سازگاری خصوصی بالایی در ایرانشهر و سبزوار داشت. بر اساس میانگین مجموع رتبه به ترتیب رقم صدوق (۲.۰±۱.۱۸)، لاین C (۲.۲±۱.۳۷) و رقم رحمت (۳.۵±۲.۶۱) بیشترین پایداری عملکرد دانه را داشتند.نتیجه گیری کلی: مجموع رتبه کانگ و سایر روش های غیر پارامتریک استفاده شده موجب انتخاب لاین های بسیار پایدار محیط های بررسی شده گردید ولی روش GGEbiplot این توانمندی را داشت که سازگاری خصوصی رقم رحمت را با محیط ها نشان دهد. روش های پارامتریک و غیر پارامتریک بر اساس رتبه عملکرد و واریانس پایداری نشان داد که رقم رحمت رتبه سوم را داشت و بهتر از رقم تیتیکاکا در محیط های بررسی شده بود.

کلیدواژه ها:

Chenopodium quinoa ، اثرمتقابل ژنوتیپ×محیط ، سایز دانه ، رقم رحمت