بیش برآورد سنجش عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی: شناسایی عوامل مرتبط

هدف: بیش برآورد عملکرد تحصیلی فراگیران به عنوان یکی از متداول ترین سوگیری ها و مخاطره انگیزترین رویه های ارزشیابی کاذب، زمانی شکل گرفته و تشدید می شود که به دلایل مختلفی، معلم در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان، نتایج ارزشیابی را بالاتر از توانایی واقعی آن ها گزارش می کند که این امر با تشدید زمینه های تشخیص نادرست عملکرد تحصیلی دانش آموزان، کیفیت نظام ارزشیابی آموزشی را با مخاطرات جدی همراه می سازد. پژوهش حاضر، باهدف واکاوی در تجربه زیسته معلمان و مدیران در خصوص عوامل مرتبط در شکل گیری پدیده بیش برآورد سنجش عملکرد تحصیلی در مدارس ابتدایی انجام شد.مواد و روش ها: به منظور شناخت عمیق از وضعیت بیش برآورد سنجش عملکرد تحصیلی، ضرورت اتخاذ رویکردی اکتشافی برای شناسایی و کشف همه ابعاد و زوایایی این پدیده محرز است؛ از این رو در پژوهش حاضر تلاش شد تا عوامل مرتبط در بیش برآورد سنجش عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی شناسایی و معرفی شود. بدین منظور مطالعه به روش تحقیق کیفی با رویکرد پدیدارشناسی از نوع توصیفی انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از معلمان و مدیران مدارس ابتدایی شهر کرمانشاه که با استفاده از نمونه گیری ملاکی انتخاب شده بودند، گردآوری شد. داده ها مبتنی بر نظرات ۱۸ نفر از آموزگاران و شش نفر از مدیران گردآوری شده و براساس راهبرد هفت مرحله ای کلایزی تحلیل گردید. به منظور رواسازی یافته ها، ضمن انجام چهار مصاحبه دیگر که یافته جدیدی درپی نداشت از روش های اعتبارپذیری، تاییدپذیری، تکرارپذیری و انتقال پذیری نیز استفاده شد.بحث و نتیجه گیری: تحلیل مصاحبه ها، به شناسایی ۲۹ زیرمضمون و دسته بندی آن در قالب هفت مضمون شامل ۱. "عوامل مرتبط با معلمان" (شامل زیرمضامین اشتباهات فردی، ذهنیت معلم بخاطر شرایط خانوادگی دانش آموز، رقابت غیر حرفه ای بین معلمان، عدم مقاومت در برابر فشارها، دانش سطحی، و نپذیرفتن مسئولیت طراحی آزمون)، ۲. "عوامل مرتبط با برنامه درسی اجراشده" (شامل زیرمضامین تناسب نداشتن روش ارزشیابی باهدف درس، کیفیت ضعیف فرایند یاددهی – یادگیری، توجه زیاد و اهمیت دادن به برخی از دروس)، ۳. "عوامل مرتبط با مدیر مدرسه" (شامل زیرمضامین سبک مدیریت مدرسه، تشویق و توبیخ معلمان توسط مدیر، نظارت ناکافی و کم توجهی به روند ارزشیابی)، ۴. "عوامل مرتبط با مدرسه"(شامل زیرمضامین مدارس خاص، رقابت بین مدارس، کمبود امکانات و فضای مدارس، کسب درآمد)، ۵. "عوامل مرتبط با جامعه" (شامل زیرمضامین نتیجه گرایی به جای توجه به کیفیت و فرایند یادگیری، رقابت کاذب و چشم و هم چشمی بین خانواده ها، کم رنگ شدن اعتماد مردم به نظام آموزشی، کم توجهی به فرهنگ سازی برای همکاری معلمان و اولیا)، ۶. "عوامل مرتبط با برنامه ریزی و سیاست های وزارتخانه" (شامل زیرمضامین ضعف در برنامه ریزی برای اجرا، تاکید مسئولان بر آمار بالای قبولی، شفافیت نداشتن آیین نامه و بخشنامه های ابلاغی)، ۷. "عوامل مرتبط با آزمون"(شامل زیرمضامین رعایت نشدن اصول علمی طراحی آزمون، فقدان شفافیت در بارم بندی نمره به هر سوال، نبود امکانات و ابزارهای مناسب برای ارزشیابی، برگزار نکردن امتحانات هماهنگ و میزان شده، ارفاق زیاد و بسنده کردن به نتایج خیلی خوب، فقدان شفافیت در ثبت نتایج آزمون) منجر شد. یافته ها نشان داد که نظام ارزشیابی آموزشی در دوره ابتدایی با مشکلات متعدد و مخاطره آمیزی در سنجش عملکرد دانش آموزان به ویژه در برآوردی روا و معتبر از کیفیت عملکرد تحصیلی روبروست. بیش برآورد عملکرد دانش آموزان، از گسترده و آشکارترین واقعیت های تلخ و تامل برانگیز مدارس ابتدایی امروز است که از شوربختانه از سطح مشکل گذر کرده و به دایره معضل و بحران وارد شده است. بنابراین ضرورت دارد برای رفع آنی مخاطرات پردامنه و بنیان برافکن، زمینه سازی هوشمندانه ای برای کاهش تبعات آن و بهبود وضعیت موجود از طریق ایجاد شرایط و الزامات مورد نیاز در طراحی و پیاده سازی نظام پویا، یکپارچه و اصیل سنجش آموخته ها اقدام عاجل صورت گیرد و به علاوه اینکه در شیوه سنجش موسوم به سنجش توصیفی، بازنگری های اساسی در سطح کلان و اجرای برنامه انجام گیرد. پرواضح است که اصرار بیجا بر رویه آسیب آفرین موجود در نظام ارزشیابی موجود در مدارس ابتدایی که کمترین تناسب با شرایط، امکانات و الزامات مدارس کشورمان را دارد، و دلخوش کردن به مقصر جلوه دادن معلمان و بیان عبارت نخ نمای اجرای نامناسب آموزگاران برای نپذیرفتن خطای راهبردی در بی توجهی به ایجاد شرایط پیش نیاز و الزامات اولیه برای اجرای موفق رویه موسوم به ارزشیابی توصیفی، می تواند تبعات تلخ، متداول و خطرناک این بحران را بیش از پیش آشکار سازد.

کلیدواژه ها:

برآورد ، بیش برآورد عملکرد تحصیلی ، ارزشیابی کاذب ، مدارس ابتدایی ، نظام سنجش آموخته ها