پایش تغییرات مقدار و دور آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم نیشکر در مزارع شرکت کشت و صنعت دهخدا

آبیاری در مناطق گرم و خشک امری است اجتناب ناپذیر و اغلب راهبردهای آبیاری در مناطق فاریاب به صورت دور ثابت و عمق آب آبیاری متغیر یا دور متغیر و عمق آب آبیاری ثابت است. در سال­های اخیر به دلیل شرایط اقلیمی و منطقه­ای مربوط به تخصیص آب در مزارع شرکت کشت و صنعت نیشکر دهخدا، راهبرد دور و عمق آب آبیاری متغیر اعمال شده است. بدین منظور، پژوهش حاضر برای تعیین مناسب­ترین دور و عمق آب آبیاری در این کشت و صنعت در بازه­ی زمانی ۱۴۰۱-۱۳۹۹ انجام شد. با توجه به کشت واریته­های مختلف نیشکر در این شرکت، سه واریته CP۶۹-۱۰۶۲، CP۷۳-۲۱ و IRC-۹۹ که به­ترتیب بیشترین سطح زیر کشت را دارا می­باشند، انتخاب شد. بدین ترتیب که ده مزرعه ۲۳ هکتاری به صورت تصادفی در این سه سال انتخاب و تحت بررسی قرار گرفت. شش، سه و یک مزرعه به­ترتیب از رقم­های CP۶۹-۱۰۶۲، CP۷۳-۲۱ و IRC-۹۹ در نظر گرفته شد. دور و عمق آب آبیاری از ماه خرداد تا شهریور که در برگیرنده­ی ۸۰ درصد رشد گیاه و بخش اعظمی از نیاز آبی گیاه است، اعمال شد. همچنین عملکرد و اجزای عملکرد شامل ارتفاع گیاه، تعداد ساقه در هکتار، درصد پل، بریکس و درصد شکر سفید تعیین و برای مزارع مورد پایش در ارقام مختلف به روش آماری t-test مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد خصوصیات کمی نیشکر بین سه سال موردمطالعه اختلاف آماری معنی­دار داشت (P-value≤۰.۰۱). عملکرد نیشکر در سال­های دوم و سوم به ترتیب ۶۶ و ۸۲ درصد نسبت به سال اول کاهش یافت (P-value≤۰.۰۱). خصوصیات کیفی نیشکر مانند درصد پل، بریکس، خلوص و درصد شکر سفید در سال دوم نسبت به سال اول به ترتیب ۲۵، ۱۸، ۹ و ۲۹ درصد کاهش داشت (P-value≤۰.۰۱) ولی مقادیر این پارامترها در سال سوم نسبت به سال نخست اختلاف معنی­دار نداشت. مقدار آب آبیاری در سال سوم به طور متوسط ۱۰۸۱۴ مترمکعب در هکتار نسبت به سال اول کاهش یافت. این مقدار در سال دوم ۱۱۳۲۹ مترمکعب در هکتار بود. این در حالی است که نیاز آبی نیشکر در سال دوم و سوم به ترتیب ۰/۱۱ و ۴/۱۱ درصد نسبت به سال نخست افزایش داشت. تغییرات مقدار آب آبیاری بین تیمارهای مختلف در سال نخست تا سوم به ترتیب ۸۹۳۳، ۸۰۵۹ و ۶۳۳۱ مترمکعب در هکتار بود لیکن این اختلاف مقادیر، تفاوتی در عملکرد کمی و کیفی نیشکر نشان نداد. احتمالا علت آن افزایش دور آبیاری در سال­های دوم و سوم باشد زیرا متوسط دور آبیاری در سال­های اول تا سوم به ترتیب ۸، ۱۳ و ۱۸ روز بود؛ بنابراین، برای افزایش عملکرد کمی و کیفی، در ماه­های خرداد تا شهریور، حداقل مقدار آب آبیاری در سال ۲۸۰۰۰ مترمکعب در هکتار با دور آبیاری متوسط ۹ و حداکثر ۱۱ روز پیشنهاد می­شود.

کلیدواژه ها:

راهبرد آبیاری ، دور آبیاری ، نیشکر