تعیین بهره وری فیزیکی آب مصرفی گندم در اقلیم های مختلف استان کرمانشاه

با توجه به افزایش جمعیت، تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آب، نیاز روز افزون به تولید گندم و تامین غذا، بهبود بهره وری آب مصرفی گندم ضروری است. برای بهبود بهره وری آب مصرفی اولین گام، شناخت و تعیین مقدار آن می باشد. هدف از انجام این پژوهش تعیین بهره وری آب محصول گندم در اقلیم های سرد، معتدل و گرم استان کرمانشاه می باشد. براساس آمار سال زراعی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه و در اقلیم های ذکر شده به ترتیب شهرستان های سنقر، کرمانشاه و سرپل ذهاب دارای بیش ترین سطح زیر کشت محصول گندم بوده و به عنوان مناطق انجام پژوهش انتخاب شدند. به منظور انجام پژوهش حاضر ۳۴ مزرعه تحت شرایط زارعین انتخاب و در طول فصل رشد حجم کل آب آبیاری هر یک از مزارع اندازه گیری شد. بارش موثر با استفاده از داده های نزدیک ترین ایستگاه هواشناسی سینوپتیک به مزارع منتخب و رابطه USDA تعیین گردید. حجم آب مصرفی هر یک از مزارع منتخب در طول فصل رشد نیز از مجموع حجم کل آب آبیاری و بارش موثر محاسبه شد. پس از برداشت محصول و تعیین عملکرد گندم از تقسیم آن بر حجم آب مصرفی، مقدار بهره وری فیزیکی آب مصرفی هر یک از مزارع تعیین شد. سپس داده های به دست آمده در شهرستان های مورد مطالعه با استفاده از نرم افزار SPSS تحلیل آماری شد. نتایج حاصل نشان داد میانگین حجم کل آب آبیاری اندازه گیری شده در شهرستان های سنقر، کرمانشاه و سرپل ذهاب به ترتیب ۵۲۰۴، ۵۷۹۵ و ۴۲۳۶ مترمکعب در هکتار و میانگین حجم آب مصرفی گندم به ترتیب ۶۲۹۷، ۷۷۳۷ و ۵۸۴۴ مترمکعب در هکتار به دست آمد. میانگین عملکرد محصول گندم در شهرستان های ذکر شده به ترتیب ۵۷۹۹، ۷۰۸۲ و ۴۹۳۷ کیلوگرم در هکتار حاصل شد. میانگین بهره وری فیزیکی آب مصرفی گندم در شهرستان های ذکر شده به ترتیب ۹۷/۰، ۹۵/۰ و ۸۶/۰ کیلوگرم بر متر مکعب به دست آمد. بنابراین نتایج نشان داد که مقدار بهره وری فیزیکی آب مصرفی گندم در شهرستان سرپل ذهاب کمتر از دو شهرستان دیگر بود که مهم ترین دلیل آن کمتر بودن عملکرد گندم در این شهرستان می باشد. لذا می توان با مدیریت به زراعی و به نژادی شامل مدیریت تغذیه و کاشت ارقام پربازده در این شهرستان اقدام به افزایش عملکرد و نهایتا افزایش بهره وری فیزیکی آب مصرفی گندم دست یافت.

کلیدواژه ها:

آب آبیاری ، آب مصرفی ، بهره وری فیزیکی آب ، عملکرد گندم ، کرمانشاه